Χρόνος Ανάγνωσης: 3 λεπτά

Σκόπια.

Τα ελληνικά κρατικά και ιδιωτικά αρχεία περιέχουν υλικό που ρίχνουν βαθύ φως στον τρόπο με τον οποίο οι Έλληνες εθνικιστές βίωσαν την Οθωμανική Μακεδονία (Βιλαέτια Θεσσαλονίκης και Μοναστηριού) στις αρχές του 20ού αιώνα, γράφει ο Ντίμιταρ Λιόροφσκι Βαμβάκοφσκι, στα μέσα ενημέρωσης των Σκοπίων.

Γράφει ο ερευνητής των Σκοπίων:

Ένας από τους πιο σημαντικούς ανάμεσά τους, ο Ίων Δραγούμης (διπλωμάτης, ιδεολόγος και ένας από τους αρχιτέκτονες της ελληνικής εθνικής πολιτικής), συνέταξε ένα σύντομο αλλά εξαιρετικά ενδεικτικό σημείωμα το 1906 για τους «σλαβόφωνους αγρότες» στο Μοναστήρι, την Αχρίδα και την Αλεξανδρούπολη (αναφερόμενη ως Δεδέαγατς).

Αυτό το έγγραφο, αν και ως μέγεθος μικρό (ένα φύλλο χαρτιού διαστάσεων μόλις 10 × 14 εκ., με μικροσκοπικά γράμματα), αποκαλύπτει μεγάλο ιδεολογικό βάρος, όπως σημειώνεται.

Το έτος που γράφτηκε το σημείωμα (1906) ήταν μια περίοδος σφοδρών συγκρούσεων μεταξύ της ελληνικής, βουλγαρικής και σερβικής προπαγάνδας, συμπεριλαμβανομένης, όχι κατ’ επιλογήν, της Σλαβομακεδονικής Επαναστατικής Οργάνωσης. Ο κύριος στόχος στα εθνικά σχέδια των βαλκανικών κρατών ήταν η «κατάκτηση του σώματος και της ψυχής» των αγροτικών μαζών (κυρίως για τους Σλαβόφωνους). Αν και το κείμενο ισχυρίζεται ότι είναι εθνογραφικό, στην ουσία πρόκειται για ένα καθαρά προπαγανδιστικό αρχείο, γραμμένο για να επιβεβαιώσει την ελληνική εθνική αφήγηση.

Ο Δραγούμης ξεκινά με μια περιγραφή των γυναικών αγροτισσών στα οθωμανικά βιλαέτια της Θεσσαλονίκης και του Μοναστηριού, την άνοιξη, οι οποίες «ντυμένες στα λευκά με κόκκινες ποδιές είναι σαν λουλούδια στα χωράφια».

Σημειώνει τις συγκεκριμένες περιφερειακές διαφορές στην ενδυμασία: στο Μοναστήρι – μακριές και επανειλημμένα τυλιγμένες ζώνες με βαριές, κόκκινες, χρυσοκεντημένες ποδιές· στην Αλεξανδρούπολη – ελαφρύτερες και κοντύτερες ζώνες· στην Αχρίδα – τα πιο όμορφα κεντήματα, τα κεντημένα μανίκια και τα κάτω άκρα στις φούστες. Αν και με την πρώτη ματιά μοιάζει με εθνογραφική παρατήρηση, κάτω από την επιφάνεια, αυτές οι περιγραφές χρησιμεύουν για να δημιουργήσουν έναν «εθνοτικό χάρτη» που δεν βασίζεται στη γλώσσα, αλλά σε αντιλήψεις, συναισθήματα και ιδεολογικές προκαταλήψεις.

Ο Δραγούμης, ο οποίος ισχυρίζεται ότι περιγράφει τους ανθρώπους που παρατηρεί, προχωρά στη συνέχεια σε ρατσιστικούς και υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς, όπως σημειώνεται:

«Οι Σλαβόφωνοι», γράφει, «θα εκμεταλλευτούν τις ισχυρότερες φυλές», «μπορούν να γίνουν ό,τι θέλετε – Έλληνες, Βούλγαροι, Σέρβοι», «είναι μια μαλακή και χλιαρή μάζα» και τελικά «καταλήγει στο συμπέρασμα» ότι «είναι ακάθαρτοι». Διατυπώνει την ελληνική στρατηγική της εποχής: «οι Σλαβόφωνοι» δεν είναι ξεχωριστός λαός, αλλά ένα συνοθύλευμα (λαών), «άχρωμη» μάζα που οι ισχυροί (Ελλάδα, Βουλγαρία, Σερβία) μπορούν να διαπλάσουν.

Τα σχόλια του συγγραφέα για «βρωμιά», βρώμικα δέρματα αρνιών και η περιγραφή του πώς «οι γυναίκες ουρούν όρθιες» καταδεικνύουν μια αφήγηση που είχε αποκλειστικά πολιτική λειτουργία, δηλαδή να δημιουργήσει ένα αίσθημα πολιτιστικής ανωτερότητας, να παρουσιάσει τους Σλαβόφωνους ως «απολίτιστους», ανίκανους για εθνική ανεξαρτησία και να δικαιολογήσει την ελληνική παραστρατιωτική επέμβαση στην οθωμανική Μακεδονία (1904-1908).

Αυτό είναι στο πνεύμα της οριενταλιστικής άποψης που είχαν οι Έλληνες και οι Ευρωπαίοι εκείνη την εποχή για τους «βαλκάνιους χωρικούς».

Καθηγητής Δρ. Ντιμίταρ Λιόροφσκι

Σλαβόφωνοι Αγρότες (1906)

Την άνοιξη, οι γυναίκες, ντυμένες στα λευκά με κόκκινες ποδιές, είναι σαν λουλούδια στα χωράφια.

Στα χωράφια κοντά στο Μοναστήρι φορούν μια ζώνη τυλιγμένη πολλές φορές γύρω από τη μέση τους. Και από πάνω έχουν μια βαριά κόκκινη ποδιά, σκληρή και κεντημένη με χρυσό στο τέλος.

Στα χωριά της Αλεξανδρούπολης, δεν φορούν τόσο μακριές ζώνες ούτε τόσο βαριές και σκληρές ποδιές.

Στα χωριά της Αχρίδας, κεντούν τα καλύτερα κεντήματα· οι άκρες των μανικιών και των φούστες είναι κεντημένες.

Τους Σλαβόφωνους θα τους εκμεταλλευτούν όπως τους εκμεταλλεύονται οι ισχυρότερες φυλές που είναι πιο πολιτικοποιημένες και πιο επιδέξιες από αυτούς, οι Έλληνες, οι Βούλγαροι, οι Σέρβοι· και μπορούν να γίνουν ό,τι θέλετε, είτε Έλληνες είτε Βούλγαροι είτε Σέρβοι. Είναι μια μαλακή και χλιαρή μάζα, χωρίς εθνική συνείδηση, που μπορείτε να διαπλάσετε όπως θέλετε.

Δεν είναι καθαροί.

Τις Κυριακές στην Αλεξανδρούπολη, καθαρίζονται, οι γυναίκες αλλάζουν ρούχα κάθε Κυριακή και δεν τα βγάζουν μέχρι την επόμενη Κυριακή. Κοιμούνται με αυτά.

Τα δέρματα αρνιών που φορούν στα χωριά του Μοναστηριού είναι τα πιο βρώμικα δέρματα που έχω δει ποτέ.

Οι γυναίκες ουρούν όρθιες, ανοίγοντας τα πόδια τους. Φορούν μόνο κάλτσες, μέχρι το γόνατο, και τίποτα άλλο από κάτω εκτός από τα μακριά πουκάμισά τους.

[Ион Драгумис] -[Ίων Δραγούμης]

—

ΒΑΛΚΑΝΙΚΟ ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ  – Echedoros.blog