Στο βιβλίο του *Homo Deus: Μια σύντομη ιστορία του μέλλοντος*, ο Yuval Noah Harari εξετάζει τη σχέση μεταξύ πραγματικότητας και ψεύδους, καθώς και τον κίνδυνο να εξελιχθεί το τελευταίο σε σύστημα.
Παραθέτει το παράδειγμα της Κίνας την περίοδο 1958-1961, όταν ο Μάο Τσετούνγκ —αποφασισμένος να μετατρέψει τη χώρα σε υπερδύναμη— διέταξε τον διπλασιασμό ή και τριπλασιασμό της αγροτικής παραγωγής.
Ωθούμενοι από τον φόβο και τη δουλοπρέπεια, οι τοπικοί αξιωματούχοι ανέφεραν συνεχώς αυξανόμενα μεγέθη. Βασιζόμενος σε αυτά τα στατιστικά στοιχεία, ο Μάο πίστευε ότι οι αποθήκες σιτηρών της χώρας περιείχαν πολύ περισσότερο σιτάρι από όσο χρειαζόταν και πούλησε πάνω από το μισό απόθεμα για να αγοράσει μηχανήματα και οπλισμό.
Το αποτέλεσμα: η χώρα ρημάχτηκε από τον λιμό και δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι χάθηκαν.
Ο Harari περιγράφει τη σύγκρουση μεταξύ ψευδών στατιστικών στοιχείων (της τεχνητής πραγματικότητας που κατασκευάζει η κάθε εξουσία) και της πραγματικής κατάστασης —καθώς και τη μετατροπή των λαθών σε ένα σύστημα ανίκανο για αυτοδιόρθωση— σε ένα βαθιά φιλοσοφικό απόσπασμα:
«Αντί να τροποποιούν τα μυθεύματά τους ώστε να ευθυγραμμίζονται καλύτερα με την πραγματικότητα, εκείνοι [οι κυβερνήσεις και οι διοικήσεις] τροποποιούν την πραγματικότητα ώστε να ταιριάζει στα μυθεύματά τους. Τελικά, η εξωτερική πραγματικότητα καταλήγει να καθρεφτίζει τη γραφειοκρατική τους φαντασίωση —αλλά μόνο επειδή αυτά τα συστήματα έχουν αναγκάσει την πραγματικότητα να εμφανίζεται με αυτόν τον τρόπο».
Με απλά λόγια, αυτό σημαίνει: Μπορεί να είσαι φτωχός, ωστόσο τα κυβερνητικά στατιστικά στοιχεία ισχυρίζονται ότι δεν είσαι. Αναμένεται μάλιστα να πιστέψεις ότι δεν είσαι φτωχός.
Ας δούμε την περίπτωση της Αλβανίας:
– Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι η Αλβανία είναι η νούμερο ένα χώρα στον κόσμο στον τομέα της κυβερνοασφάλειας.
Στην πραγματικότητα, πρόκειται απλώς για το νομικό πλαίσιο που υποστηρίζει αυτό το πρότυπο, και όχι για το ίδιο το πρότυπο.
– Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι η Αλβανία κατασκευάζει στρατιωτικά φορτηγά και οχήματα εκτός δρόμου, πυροσβεστικά οχήματα, ασθενοφόρα κ.λπ. Η πραγματικότητα, ωστόσο, αποκαλύπτει κάτι που δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα συνεργείο που εκτελεί επιφανειακή συντήρηση οχημάτων.
– Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι 30 χώρες έχουν υπογράψει συμβόλαια για την αγορά στρατιωτικών οχημάτων και φορτηγών «Made in Albania» (κατασκευασμένων στην Αλβανία). Η αλήθεια είναι ότι «απλώς έχουμε διεξάγει συνομιλίες με μερικές χώρες».
– Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι κατασκευάζουμε και εξάγουμε όπλα σε διάφορες χώρες. Η πραγματικότητα είναι ότι «δεν παράγουμε ακόμη τίποτα, αν και έχουμε σχέδια να το κάνουμε».
– Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι η Αλβανία διαθέτει τη μεγαλύτερη κάλυψη πρασίνου στην περιοχή —και όχι μόνο. Η αλήθεια είναι ότι, ανάμεσα σε εννέα χώρες, η Αλβανία κατατάσσεται τελευταία (ένατη) όσον αφορά τη δασοκάλυψη.
Φαίνεται πως έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου, αντί να επιτυγχάνουμε ή να θέτουμε πραγματικά κάποιο πρότυπο, το κατασκευάζουμε —και στη συνέχεια αρχίζουμε να το πιστεύουμε και οι ίδιοι. Αντί να αναλαμβάνουμε την ευθύνη για μια καταστροφή (όπως μια πυρκαγιά ή μια πλημμύρα), τη γιορτάζουμε, χαιρετίζοντάς την ως επιτυχία και επίτευγμα, απλώς και μόνο επειδή η ζημιά θα μπορούσε να ήταν ακόμη μεγαλύτερη.
Έτσι, όπως επισημαίνει ο Χαράρι, αντί να τροποποιήσουμε το κατασκευασμένο αφήγημα ώστε να ευθυγραμμιστεί με την πραγματικότητα, μετασχηματίζουμε την ίδια την πραγματικότητα δημιουργώντας μια παράλληλη —όπου οι πολίτες καλούνται να δουν όχι αυτό που πραγματικά υπάρχει, αλλά αυτό που η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι υπάρχει.
—
About the Author
Discover more from Echedoros.blog
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
