Οι πολιτικές παρεμβάσεις στη διακυβέρνηση των πανεπιστημίων, η ποινική δίωξη ακαδημαϊκών και οι περιορισμοί στις φοιτητικές διαμαρτυρίες εξακολουθούν να υπονομεύουν την ακαδημαϊκή ελευθερία στην Τουρκία.
Αυτό αναφέρεται σε νέα έκθεση του Scholars at Risk (SAR), ενός διεθνούς οργανισμού αφιερωμένου στην προστασία της ακαδημαϊκής ελευθερίας και στην υποστήριξη επιστημόνων που απειλούνται.
Σύμφωνα με τον Δείκτη Ακαδημαϊκής Ελευθερίας του 2025, η Τουρκία σημείωσε μόλις 0,09 σε μια κλίμακα από 0 έως 1, κατατάσσοντάς την στο 10% των χωρών με τις χαμηλότερες βαθμολογίες παγκοσμίως.
Ο δείκτης κατηγοριοποιεί την Τουρκία ως χώρα όπου η ακαδημαϊκή ελευθερία θεωρείται «εντελώς περιορισμένη».
Η ετήσια έκθεση της SAR, με τίτλο «Ελευθερία στη Σκέψη 2026», που καλύπτει την περίοδο από την 1η Ιουλίου 2025 έως τις 30 Ιουνίου 2026, καταγράφει 382 περιστατικά επιθέσεων ή άλλων μορφών πίεσης στην ακαδημαϊκή κοινότητα σε 59 χώρες και εδάφη.
Ο ορισμός τέτοιων περιστατικών από την SAR περιλαμβάνει κράτηση και ποινική δίωξη, καθώς και σωματικές επιθέσεις, απολύσεις και άλλες μορφές εξαναγκασμού.
Στην Τουρκία, αναφέρει η έκθεση, η πίεση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση λαμβάνει διάφορες μορφές, από τον πολιτικό έλεγχο της διοίκησης των πανεπιστημίων έως ποινικές υποθέσεις κατά ακαδημαϊκών και παρεμβάσεις σε φοιτητικές διαμαρτυρίες.
Η Ειδική Υπηρεσία Αναφοράς αναφέρει τον νόμο που ψηφίστηκε την 1η Ιουλίου 2025 ως μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις, ο οποίος επαναφέρει την εξουσία του προέδρου να διορίζει πρυτάνεις δημόσιων και ιδιωτικών πανεπιστημίων. Αυτό το σύστημα εισήχθη για πρώτη φορά το 2016, όταν οι εκλογές για πρύτανη καταργήθηκαν με διάταγμα που εκδόθηκε κατά τη διάρκεια της κατάστασης έκτακτης ανάγκης.
Ο νέος νόμος ψηφίστηκε μετά από απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Τουρκίας το 2024, η οποία ανέτρεψε τις διατάξεις του προηγούμενου συστήματος και έδωσε στους νομοθέτες προθεσμία ενός έτους για να θεσπίσουν νέους κανόνες για τον διορισμό πρυτάνεων.
Σύμφωνα με το νέο σύστημα, ο διορισμός των πρυτάνεων ανήκει και πάλι στον πρόεδρο, αν και τα διοικητικά συμβούλια των ιδιωτικών πανεπιστημίων μπορούν να προτείνουν υποψηφίους.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση Πανεπιστημίων (EUA) επέκρινε τον νόμο, λέγοντας ότι οι πανεπιστημιακοί σύλλογοι στα δημόσια πανεπιστήμια δεν συμμετέχουν στην επιλογή των ηγετών τους και ότι το σύστημα παρεμβαίνει στην αυτονομία των πανεπιστημίων.
Ανησυχίες εκφράστηκαν επίσης από το προσωρινό κλείσιμο του Πανεπιστημίου Bilgi της Κωνσταντινούπολης τον Μάιο. Η προεδρική απόφαση ανακάλεσε την άδεια λειτουργίας του πανεπιστημίου, αφήνοντας περισσότερους από 20.000 φοιτητές και περίπου 1.000 υπαλλήλους σε αβεβαιότητα, αβέβαιοι για το πώς θα οργανωθούν οι εξετάσεις, η αποφοίτηση, οι μεταγραφές σε άλλα πανεπιστήμια και η απασχόληση.
Το Πανεπιστήμιο Bilgi ήταν μέρος της Can Holding, τα περιουσιακά στοιχεία της οποίας κατασχέθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2025 στο πλαίσιο έρευνας για ύποπτη απάτη, φοροδιαφυγή και ξέπλυμα χρήματος. Το πανεπιστήμιο τέθηκε στη συνέχεια υπό τη διαχείριση διορισμένων από το κράτος διαχειριστών. Το κλείσιμο διήρκεσε μόνο λίγες ημέρες. Μετά από διαμαρτυρίες φοιτητών και καθηγητών, ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανέτρεψε την απόφασή του. Η SAR αναφέρει αυτό το επεισόδιο ως παράδειγμα άμεσης κυβερνητικής παρέμβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Η έκθεση κάνει επίσης λόγο για πιέσεις σε μεμονωμένους επιστήμονες
Ο πολιτικός επιστήμονας Emrah Gülsünar πέρασε 36 ημέρες στη φυλακή εν αναμονή της δίκης του επειδή δημοσίευσε μια δημοσκόπηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που ρωτούσε αν ήταν νόμιμη η αναζήτηση ξένης βοήθειας για την ανατροπή ενός δικτατορικού καθεστώτος.
Ο Gülsünar ισχυρίστηκε ότι η δημοσκόπηση σχετιζόταν με μια συζήτηση γύρω από την ηγέτιδα της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας María Corina Machado και δεν είχε καμία σχέση με την Τουρκία.
Τον Νοέμβριο του 2025, αφέθηκε ελεύθερος με απαγόρευση ταξιδιού, αφού ισχυρίστηκε ότι ο ακαδημαϊκός διάλογος είχε ουσιαστικά ποινικοποιηθεί.
Εν τω μεταξύ, οι φοιτητές αντιμετώπισαν περιορισμούς στις διαμαρτυρίες και άλλες δραστηριότητες στις πανεπιστημιουπόλεις.
Στο Πανεπιστήμιο Boğaziçi, όπου οι διαμαρτυρίες κατά του διορισμού πρυτάνεων από τον πρόεδρο συνεχίζονται από το 2021, τα μαθήματα μεταφέρθηκαν διαδικτυακά ενόψει της επίσκεψης του Ερντογάν στις 13 Φεβρουαρίου και η πρόσβαση στην πανεπιστημιούπολη περιορίστηκε.
Σύμφωνα με το Scholars at Risk, η αστυνομία συνέλαβε τις φοιτήτριες Ayşe Cebecioğlu και Süde Şener αφού άνοιξαν ένα πανό διαμαρτυρίας για την επίσκεψη του Ερντογάν. Την επόμενη μέρα, αφέθηκαν ελεύθερες υπό δικαστική εποπτεία και τους απαγορεύτηκε να ταξιδέψουν στο εξωτερικό.
Η SAR κατέγραψε επίσης τη δίωξη φοιτητών του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης που διαμαρτύρονταν για στρατιωτικές επιχειρήσεις σε κουρδικές περιοχές της συριακής πόλης Χαλεπίου, καθώς και τη χρήση βίας από ιδιωτικό προσωπικό ασφαλείας εναντίον φοιτητών του Πανεπιστημίου Anadolu στο Εσκισεχίρ που διαμαρτύρονταν για το σύστημα κρατήσεων στην καφετέρια.
Στο Πανεπιστήμιο Ege στη Σμύρνη, η SAR κατέγραψε δύο διαδοχικές επιθέσεις στις 14 Απριλίου, στις οποίες φέρεται να εμπλέκονται άτομα που συνδέονται με το υπερεθνικιστικό κίνημα των Γκρίζων Λύκων. Τρεις φοιτητές φέρονται να τραυματίστηκαν στην πρώτη επίθεση, ενώ 19 ακόμη τραυματίστηκαν στη δεύτερη επίθεση κοντά στο νοσοκομείο όπου μεταφέρθηκαν τα πρώτα θύματα. Σύμφωνα με την SAR, οι δράστες ήταν οπλισμένοι με ματσέτες.
Συνολικά, αυτές οι περιπτώσεις, σύμφωνα με την SAR, υποδηλώνουν μείωση της αυτονομίας των πανεπιστημίων, καθώς και μείωση της ικανότητας των ακαδημαϊκών και των φοιτητών να εκφράζονται ελεύθερα, να οργανώνονται και να συμμετέχουν σε διαμαρτυρίες χωρίς φόβο αντιποίνων.
Αυτή η τάση ξεκίνησε ακόμη και πριν από την περίοδο που καλύπτεται από την τελευταία έκθεση. Μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος το 2016, περισσότεροι από 7.000 ακαδημαϊκοί και άλλο πανεπιστημιακό προσωπικό απολύθηκαν στο πλαίσιο της επακόλουθης καταστολής.
Η SAR κάλεσε τις κυβερνήσεις να απέχουν από πολιτικές παρεμβάσεις στη διακυβέρνηση, τα προγράμματα σπουδών και τη λειτουργία των πανεπιστημίων, προειδοποιώντας ότι μια τέτοια πίεση ενθαρρύνει την αυτολογοκρισία και υπονομεύει τον ρόλο των πανεπιστημίων στην ανεξάρτητη έρευνα και τον δημόσιο διάλογο.
—
About the Author
Discover more from Echedoros.blog
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
