Κλιμακώνεται η ένταση μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ (Ιταλική ανάλυση)

Χρόνος Ανάγνωσης: 7 λεπτά

Από τις ελπίδες που προέκυψαν από την πτώση του καθεστώτος Άσαντ τον περασμένο Δεκέμβριο, η Συρία βυθίστηκε για άλλη μια φορά σε μια φάση κρίσης χωρίς εμφανή διέξοδο.

Οι συγκρούσεις και η μαζική βία μεταξύ των διαφόρων συνιστωσών της συριακής κοινωνίας παραμένουν σταθερά σε αυτά τα γεωγραφικά πλάτη, όπως και η συνεχώς αυξανόμενη, διάχυτη παρέμβαση εξωτερικών δυνάμεων, επιδεινώνοντας την καταστροφική οικονομική και κοινωνική κατάσταση μιας χώρας σε πόλεμο από το 2011.

Η Συρία είναι, ουσιαστικά, ένα αποτυχημένο κράτος.

Η κυβέρνηση του Άχμεντ αλ-Σαράα «ελέγχει» περίπου το ένα τρίτο της επικράτειας, αλλά δεν έχει το μονοπώλιο στη βία.

Αρκετές περιοχές της Συρίας παραμένουν στα χέρια άλλων:

Η Τουρκία στηρίζει το βόρειο τμήμα της χώρας και στρέφει το βλέμμα της στην κεντρική περιοχή της Μπαντίγια, καθώς επιδιώκει να καταπνίξει οριστικά τις κουρδικές φιλοδοξίες ¹ .

Το Ισραήλ, εκμεταλλευόμενο επιδέξια την εσωτερική αναταραχή του γείτονά του, συνεχίζει να κερδίζει στρατηγικό βάθος μέσω της στρατιωτικής κατοχής θέσεων στην οροσειρά Ερμών ² , ανατολικά των Υψιπέδων του Γκολάν και στην κοιλάδα Γιαρμούκ.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, παρά τη σημαντική μείωση του στρατού τους στη Συρία μετά την αλλαγή στάσης που ζήτησε η κυβέρνηση Τραμπ, σχεδιάζουν να διατηρήσουν λίγο κάτω από 1000 στρατιώτες στα βορειοανατολικά της χώρας, στα σύνορα με το Ιράκ ³ .

Η Ρωσική Ομοσπονδία μειώνει συνεχώς την παρουσία της αναπτύσσοντας προσωπικό και στρατιωτικό εξοπλισμό αλλού, κυρίως στην Κυρηναϊκή υπό τον έλεγχο του Χαφτάρ, αλλά δεν έχει εγκαταλείψει την αεροπορική βάση Χμεϊμίμ και η πρόσβαση στη ναυτική βάση της Ταρτούς δεν απαγορεύεται όπως αρχικά είχε υποτεθεί ⁴.

Η Ισλαμική Δημοκρατία (Ιράν), που υπέστη τη μεγαλύτερη ζημιά από την πτώση του προηγούμενου συριακού καθεστώτος, δεν έχει πλέον την ικανότητα να δημιουργήσει μια πραγματική σφαίρα επιρροής, αλλά θα επιχειρήσει να επανέλθει στο συριακό παιχνίδι συνεχίζοντας να χρηματοδοτεί διάφορες πολιτοφυλακές ⁵ .

Σε αυτό το δύσκολο πλαίσιο, οι νέες συριακές αρχές έχουν δεσμευτεί να ανασυγκροτήσουν το θεσμικό πλαίσιο της χώρας ⁶ μετά τη μεταβίβαση της εξουσίας από τη μειονοτική Αλαουιτική-Μαρωνιτική και χριστιανική συνιστώσα στο πλειοψηφικό σουνιτικό-αραβικό μπλοκ, επιδιώκοντας παράλληλα την προώθηση της εδαφικής ακεραιότητας και της εσωτερικής συμφιλίωσης.

Η κυβέρνηση του προσωρινού Προέδρου αλ-Σαράα πρέπει να συνδυάσει δύο φαινομενικά αντικρουόμενες επιταγές: να κερδίσει αξιοπιστία στα μάτια της διεθνούς κοινότητας, και επομένως των Ηνωμένων Πολιτειών και διαφόρων ευρωπαϊκών χωρών, ως πολιτική οντότητα ικανή να καταστείλει αρχαίες, ατελείωτες ρήξεις μέσω της ενσωμάτωσης εθνοτικών και θρησκευτικών μειονοτήτων στην πολιτική, οικονομική και κοινωνική ζωή της χώρας· ταυτόχρονα, να υποστηρίξουν τις διάφορες τζιχαντιστικές πολιτοφυλακές που συσπειρώνονται γύρω από την Hayat Tahrir al-Sham ⁷ (HTS) και, πάνω απ’ όλα, τις ατζέντες των παραγόντων που με την πάροδο του χρόνου υποστήριξαν και επέτρεψαν στο ισλαμιστικό κίνημα να καταλάβει την εξουσία, δηλαδή την Τουρκία.

Για να το θέσω ήπια, η κυβέρνηση με έδρα τη Δαμασκό έχει εξαιρετικά περιορισμένα περιθώρια ελιγμών

Η σηματοδοσία της πρόθεσης για την οικοδόμηση μιας δημοκρατικής, κυρίαρχης και ακόμη και χωρίς αποκλεισμούς Συρίας χρησιμεύει για να εγγυηθεί την ελάχιστη (φαινομενική) εσωτερική σταθερότητα που μπορεί να επιτρέψει στην χώρα του Λεβάντε να επανενταχθεί στα δυτικά οικονομικά και χρηματοπιστωτικά κυκλώματα και, ως εκ τούτου, τελικά, να προσελκύσει τις απαραίτητες επενδύσεις για την αναζωογόνηση της οικονομίας της χώρας.

Αρχικά, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήρεσαν τις πρώτες κυρώσεις. Στην πραγματικότητα, στις 6 Ιανουαρίου, το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ ενέκρινε ορισμένες περιορισμένες συναλλαγές ⁸ . Κατά τους επόμενους έξι μήνες, η Ουάσινγκτον θα παρακολουθεί την εξέλιξη της κατάστασης και, εάν χρειαστεί, θα ακυρώσει περαιτέρω κυρώσεις ή θα τις επιβάλει εκ νέου.

Τον Φεβρουάριο, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε την αναστολή μιας σειράς κυρώσεων στους τομείς της ενέργειας, των τραπεζών και των μεταφορών, μαζί με την αποδέσμευση προηγουμένως κατασχεμένων περιουσιακών στοιχείων και κεφαλαίων, για τη στήριξη της οικονομικής ανάκαμψης και ανασυγκρότησης της χώρας ⁹ .

Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν επίσης επιλέξει μια σταδιακή απομάκρυνση, λαμβάνοντας υπόψη την εξέλιξη των γεγονότων.

Η συνεχιζόμενη αναζήτηση φορέων που είναι έτοιμοι να επωμιστούν το βάρος και τους κινδύνους της οικονομικής ανάκαμψης της Συρίας οδήγησε τις νέες αρχές να αποδεχτούν την πρόταση της Σαουδικής Αραβίας και του Κατάρ να αποπληρώσουν το χρέος της χώρας του Λεβάντε προς την Παγκόσμια Τράπεζα ¹⁰ .

Μέσω αυτής της πρωτοβουλίας, το Ριάντ και η Ντόχα προσπαθούν να αμφισβητήσουν την επιρροή της Άγκυρας στη Δαμασκό και να επεκτείνουν τη σφαίρα επιρροής τους στα ανατολικά άκρα της Μεσογείου.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Κατάρ ουσιαστικά υποστήριξαν την παράταξη που αντιτίθεται στο καθεστώς Άσαντ, αλλά ακολούθησαν τη δική τους ατζέντα ¹¹ .

Σήμερα, η απόκλιση συμφερόντων αυτών των δρώντων στο τεταρτημόριο μετατρέπεται σε μια στάση ανταγωνιστικής συνεργασίας. Έχοντας αποκλείσει τον κοινό εχθρό, το Ιράν, από την υπόθεση, ο καθένας προσπαθεί τώρα να προσελκύσει τη νέα οντότητα που χρειάζεται τεράστιους οικονομικούς πόρους, διπλωματική κάλυψη και εγγυήσεις ασφαλείας.

Στα τέλη Απριλίου, προέκυψε η πιθανότητα πλήρους άρσης των κυρώσεων από την πλευρά των ΗΠΑ.

Δύο Ρεπουμπλικάνοι βουλευτές του Κογκρέσου, η Marlin Stuzman και ο Cory Mills, ταξίδεψαν στη Δαμασκό για να συναντηθούν με τον Πρόεδρο al-Sharaa και νέους Σύρους αξιωματούχους, με στόχο την έναρξη των αρχικών διαπραγματεύσεων ¹² .

Εν ολίγοις: η Ουάσιγκτον προσέφερε επανένταξη στα δυτικά οικονομικά και χρηματοπιστωτικά κυκλώματα με τίμημα την τήρηση των Συμφωνιών του Αβραάμ.

Η Δαμασκός δεν έκλεισε την πόρτα, αλλά ανέβασε τον πήχη. Δήλωσε υπέρ της θεσμοθέτησης διπλωματικών σχέσεων με το Ισραήλ σε αντάλλαγμα για την αποχώρηση της Τσαχάλ από τις θέσεις που κατείχε πρόσφατα.

Γνωρίζοντας ότι δεν έχει καμία πιθανότητα να ανακτήσει την κατοχή αυτών των εδαφών με στρατιωτικά μέσα, η Συριακή Αραβική Δημοκρατία προσπαθεί να ακολουθήσει μια δύσκολη διπλωματική οδό.

Το Συριακό Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κατέγραψε πάνω από 500 αεροπορικές επιδρομές από το Ισραήλ μόνο κατά την περίοδο μεταξύ 8 Δεκεμβρίου και 31 Δεκεμβρίου 2024 . ¹³

Η Ιερουσαλήμ έχει στοχεύσει αποθήκες όπλων, μονάδες παραγωγής, στρατιωτικές και κρίσιμες υποδομές, αντιαεροπορικά πυραύλους και διάφορα στρατιωτικά μέσα, μειώνοντας ουσιαστικά σημαντικά τις επιθετικές και αμυντικές δυνατότητες του νέου συριακού καθεστώτος ¹⁴ .

Στα μάτια του μηχανισμού της Ιερουσαλήμ, η ευκαιρία είναι δελεαστική. Η αποτροπή της εμφάνισης μιας εχθρικής δύναμης κοντά στα σύνορά της αποτελεί στρατηγική επιταγή για κάθε δρώντα, ακόμη περισσότερο για εκείνους που δεν απολαμβάνουν εδαφική επέκταση που να επιτρέπει την εγκαθίδρυση της πρώτης γραμμής άμυνας όσο το δυνατόν πιο μακριά από τα νευραλγικά κέντρα της χώρας.

Στόχος του Ισραήλ είναι να αποτρέψει τη Συρία από το να στρατιωτικοποιήσει την περιοχή νότια της Δαμασκού ¹⁵ .

Για να συμβεί αυτό, συνεχίζει την κατοχή του και εφαρμόζει την τακτική του «διαίρει και βασίλευε» μεταξύ των διαφόρων Συριακών ψυχών.

Μεταξύ 28 και 30 Απριλίου, βίαιες συγκρούσεις μεταξύ των πολιτοφυλακών των Δρούζων και όσων συνδέονται με κάποιο τρόπο με τις δυνάμεις ασφαλείας του συριακού καθεστώτος έλαβαν χώρα στην Τζαραμάνα και τη Σαχνάγια, δύο προάστια της συριακής πρωτεύουσας, και στη νότια επαρχία Σουγουάιντα ¹⁶ .

Τα περισσότερα από 100 θύματα και από τις δύο πλευρές έχουν σοκάρει τον συριακό πληθυσμό των Δρούζων, ο οποίος φοβάται ότι θα υποφέρει την ίδια μοίρα με τους Αλαουίτες που ζουν στη δυτική ακτή της χώρας.

Η Ιερουσαλήμ έχει ήδη δείξει ότι έχει τις προθέσεις, και πάνω απ’ όλα τις δυνατότητες, να εκμεταλλευτεί την κρίση μεταξύ των αραβοσουνιτικών και των δρούζων πληθυσμών για να εισέλθει και να επωφεληθεί.

Εντός των συνόρων του Ισραήλ ζει ένα μικρό μέρος της κοινότητας των Δρούζων, η οποία αποτελεί περίπου το 2% του ισραηλινού πληθυσμού ¹⁷ και έχει αφομοιωθεί πλήρως.

Η κυβέρνηση Νετανιάχου χρησιμοποίησε τις διαμαρτυρίες των τελευταίων ¹⁸ για να σταθεί στο πλευρό των Σύριων Δρούζων και να στείλει ένα σαφές μήνυμα στη Δαμασκό και την Άγκυρα.

Κατά συνέπεια, τη νύχτα της 2ας Μαΐου, η ισραηλινή αεροπορία επέστρεψε για να επιτεθεί στην πρωτεύουσα της Συρίας και τα περίχωρά της. Αυτή τη φορά το Ισραήλ χτύπησε κοντά στο προεδρικό μέγαρο στη Δαμασκό, οργανώνοντας μια άκρως προκλητική πράξη ¹⁹ .

Ο Ισραηλινός Υπουργός Άμυνας, Ισραήλ Κατζ, σχολίασε αργότερα το συμβάν στη σελίδα του στο X, αναλαμβάνοντας την ευθύνη και δηλώνοντας «το ηθικό καθήκον του Ισραήλ να υπερασπιστεί την κοινότητα των Δρούζων» ²⁰ .

Η αύξηση των εντάσεων μεταξύ Ιερουσαλήμ και Δαμασκού έχει, αναπόφευκτα, αναγκάσει την Άγκυρα να αντιδράσει. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ισραηλινών επιδρομών, τουρκικά αεροσκάφη φέρονται να πέταξαν πάνω από τη Συρία και πραγματοποίησαν παρενοχλητικές ενέργειες ²¹ .

Ο κίνδυνος είναι ότι αυτές οι καταστάσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ατύχημα που θα μπορούσε να ανοίξει νέους ορίζοντες σε απρόβλεπτα σενάρια.

Το Ισραήλ και η Τουρκία πρέπει να δημιουργήσουν έναν μηχανισμό που θα τους επιτρέψει να συγκρατήσουν το ένα το άλλο.

Οι δύο δρώντες έχουν αντίθετα ενδιαφέροντα και φιλοδοξίες.

Ενώ η Ιερουσαλήμ προσπαθεί, με κάθε τρόπο, να κρυσταλλώσει μια Συρία όσο το δυνατόν πιο αδύναμη και αποκεντρωμένη, η Άγκυρα, η οποία στην πραγματικότητα είναι ο εγγυητής της επιβίωσης της κυβέρνησης του Άχμεντ αλ-Σαράα, δεν μπορεί να αποδείξει ότι είναι ανίκανη να προστατεύσει το νεογέννητο καθεστώς από τις περιβάλλουσες απειλές ²² .

Σε αυτά τα γεωγραφικά πλάτη θα αξιολογηθεί η αυτοκρατορική ωριμότητα της Άγκυρας. Οι σφαίρες επιρροής της Ιερουσαλήμ και της Άγκυρας συγκρούονται, επικίνδυνα, στη Συρία.

Η πίεση που ασκείται από τα ισραηλινά λόμπι στον αμερικανικό μηχανισμό, έτσι ώστε η Ρωσική Ομοσπονδία να διατηρεί περιορισμένη παρουσία στη χώρα της Λεβαντίνης, χρησιμεύει στην εξισορρόπηση της Τουρκίας ²³ .

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, πρόθυμες να διοχετεύσουν προσωπικό και πόρους εκεί που είναι πιο σημαντικό, δεν φαίνονται πρόθυμες να εμπλακούν σε θέατρα που θεωρούνται πλέον μη ζωτικής σημασίας, ενώ η μείωση των στρατευμάτων στη Συρία δεν μπορεί να θεωρηθεί ευνοϊκά από το Ισραήλ, φοβούμενο ότι θα καταλάβει περαιτέρω χώρο στην Άγκυρα.

Η Ουάσινγκτον θα μπορούσε, επομένως, να επιτρέψει στη Μόσχα να επιστρέψει στο να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη Συρία. Ένας ρόλος ως τέταρτος δρών που βρίσκεται ανάμεσα στην Ιερουσαλήμ και την Άγκυρα.

Τελικά, η Συρία θα παραμείνει όμηρος των υπολογισμών ισχύος και της ισορροπίας δυνάμεων των περιφερειακών δυνάμεων, και πάνω απ’ όλα της Τουρκίας, του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η κυβέρνηση του αλ-Σαράα θα συνεχίσει να προσπαθεί να προσελκύσει επενδύσεις για τη βελτίωση των οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών της Συρίας, αλλά το μέλλον της χώρας δεν θα αποφασιστεί στις αίθουσες της εξουσίας στη Δαμασκό.

Σημειώσεις:

₁_{Το στρατηγικό εμπόδιο της Τουρκίας | Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής}

₂_{Ρωσία και Ισραήλ, μια νέα συμφωνία στη Συρία; –}

₃_{Οι ΗΠΑ θα μειώσουν το στρατιωτικό τους αποτύπωμα στη Συρία σε λιγότερους από 1.000 στρατιώτες}

₄_{Ξεκινήσαμε ξανά – ItaMilRadar}

₅_{κατηγορούμενοι για «λαθρεμπόριο όπλων και ναρκωτικών» | Οι γενικές δυνάμεις ασφαλείας συλλαμβάνουν τέσσερις πολιτοφύλακες που υποστηρίζονται από το Ιράν στην ανατολική Ντέιρ Εζόρ – Συριακό Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων}

₆_{Συζήτηση για τη Συνταγματική Διακήρυξη της Συρίας: Συνέντευξη με τον Zaid Al-Ali – Πρωτοβουλία Αραβικής Μεταρρύθμισης}

₇_{Πώς το νέο συριακό καθεστώς του αλ-Σαράα κρύβει τον ισλαμισμό του πίσω από τη γραφειοκρατία – Jamestown}

₈_{Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ εκδίδει πρόσθετη ανακούφιση από κυρώσεις για τον συριακό λαό | Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ}

₉_{Η ΕΕ αίρει βασικές κυρώσεις κατά της Συρίας για να βοηθήσει στην ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάκαμψη}

₁₀_{Σαουδική Αραβία και Κατάρ θα αποπληρώσουν το χρέος της Συρίας προς την Παγκόσμια Τράπεζα | Ειδήσεις AP}

₁₁_{Το εμπόριο όπλων και η Συρία – Georgetown Journal of International Affairs}