Σκόπια: Οκτώ χρόνια από τη Συμφωνία των Πρεσπών, η αμφιλεγόμενη συμφωνία και η αμφισβητούμενη ταυτότητα

Χρόνος Ανάγνωσης: 6 λεπτά

Τα Σκόπια δεν είναι ούτε μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) ούτε έχουν ανοιχτή πόρτα για να ενταχθούν στην Ένωση, οκτώ χρόνια μετά την υπογραφή της Συμφωνίας των Πρεσπών.

Τα Σκόπια (στο κείμενο Македонија ) έχουν εκπληρώσει σχεδόν όλα όσα είχαν συμφωνηθεί και η Ελλάδα δεν έχει ακόμη επικυρώσει τα τρία μνημόνια συνεργασίας που υπεγράφησαν μεταξύ των δύο χωρών το 2019.

Και όχι μόνο τα Σκόπια (στο κείμενο Македонија ) δεν είδαν κανένα όφελος από αυτή τη συμφωνία, αλλά έπρεπε επίσης να επωμιστούν το βάρος της Συμφωνίας Καλής Γειτονίας με τη Βουλγαρία, η οποία χρησιμοποίησε την ευκαιρία για να ανοίξει τις παλιές πληγές και τους φόβους της και, όπως η Ελλάδα, να εκβιάσει την τότε πΓΔΜ στην πορεία της προς την ΕΕ.

Παρά την έλλειψη αρχών της Συμφωνίας των Πρεσπών, οι υποστηρικτές της πάντα επισημαίνουν τη στιγμή που τα Σκόπια (στο κείμενο Македонија ) έγιναν μέλος της συμμαχίας του ΝΑΤΟ ως το μεγαλύτερο κέρδος σε αυτά τα οκτώ χρόνια. Ωστόσο, κανένας από αυτούς δεν αναφέρει πόσες «θυσίες» έπρεπε να κάνει η χώρα για μια τέτοια ένταξη.

Το ΝΑΤΟ ως σημαντικό όφελος, που πληρώνεται με μια αμφισβητούμενη εθνική ταυτότητα

Όταν η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας κήρυξε την ανεξαρτησία της από την πρώην Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας (ΣΟΔΓ) το 1991, η Ελλάδα αμέσως έφερε αντίρρηση στη χρήση του ονόματος «Μακεδονία», υποστηρίζοντας ότι αποτελούσε ιδιοποίηση της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της ελληνικής περιοχής της Μακεδονίας και ότι θα μπορούσε να περιέχει εδαφικές διεκδικήσεις. Ως εκ τούτου, η χώρα έγινε δεκτή στα Ηνωμένα Έθνη με την προσωρινή αναφορά «Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας» (ΠΓΔΜ).

Μετά την πολιτική κρίση και τις εκλογές του Μαΐου 2017, σχηματίστηκε κυβέρνηση με επικεφαλής τον Ζόραν Ζάεφ στα Σκόπια, ενώ στην Ελλάδα, ο Αλέξης Τσίπρας του κόμματος ΣΥΡΙΖΑ ήταν πρωθυπουργός.

Στις 12 Ιουνίου 2018, ο Ζάεφ και ο Τσίπρας ανακοίνωσαν ότι είχε επιτευχθεί συμφωνία, η οποία υπογράφηκε πέντε ημέρες αργότερα, στις 17 Ιουνίου 2018.

Στη συνέχεια, τα Σκόπια έγιναν το 30ό μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά η συμφωνία δεν άνοιξε το δρόμο για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η συνταξιούχος πανεπιστημιακή καθηγήτρια Μπιλιάνα Βάνκοφσκα, η οποία εξαρχής αντιτάχθηκε στην υπογραφή της Συμφωνίας των Πρεσπών, εξακολουθεί να διατηρεί τη θέση της οκτώ χρόνια αργότερα ότι «ανταλλάξαμε τη συνταγματική κυριαρχία, την ταυτότητα, ακόμη και το ASNOM με την είσοδο σε μια στρατιωτική συμμαχία».

Πιστεύει ότι η λύση για τον τελικό τερματισμό της βρίσκεται στην «πολιτική βούληση, την ακεραιότητα και τη γνώση του διεθνούς δικαίου».

«Οκτώ χρόνια αργότερα, βρίσκομαι στη θέση των πάνω από 200 διανοουμένων (συμπεριλαμβανομένου της νυν προέδρου), οι οποίοι τον Φεβρουάριο του 2018 προειδοποίησαν να μην υποκύψουν στις πιέσεις της Δύσης και της Αθήνας. Όλα όσα είπαμε αποδείχθηκαν αληθινά, ανταλλάξαμε τη συνταγματική κυριαρχία, την ταυτότητα, ακόμη και το ASNOM με την είσοδο σε μια στρατιωτική συμμαχία. Αντί για μια «πράξη κρατικής υπόστασης», γίναμε αποικία, η οποία τώρα αποτελεί αντικείμενο ακόμη πιο σοβαρού εκβιασμού από τη Σόφια και την ΕΕ.

Αντί για «δωρεάν ευρωπαϊκή υγειονομική περίθαλψη», διαθέτουμε περισσότερα κονδύλια από τον προϋπολογισμό για πόλεμο.

Προσωπικά, δεν θα ξεχάσω ποτέ εκείνη τη διαμαρτυρία και όλες εκείνες που ακολούθησαν, αλλά ένα μεγάλο μέρος των πολιτών έχει συμβιβαστεί με τη μοίρα. Οι πολιτικοί έχουν δείξει ότι ούτε γνωρίζουν τίποτα για διπλωματία ούτε είναι πατριώτες.

Στην προεδρική εκστρατεία του 2019, η Σιλιάνοφσκα υποσχέθηκε μια κορυφαία ομάδα καθηγητών διεθνούς δικαίου ως συμβούλους για την αμφισβήτηση και την εγκατάλειψη της Συμφωνίας των Πρεσπών.

Ένας από αυτούς τους ανθρώπους είναι σήμερα 95 ετών και ο άλλος πέθανε. Η πρόεδρος ξέχασε την ιδέα, αν είχε καν. Είναι λυπηρό να βλέπεις πού έχει φτάσει η χώρα και πόσο ήπια και εύκολη είναι να λέμε ψέματα στον λαό μας». Η λύση βρίσκεται στην πολιτική βούληση, την ακεραιότητα και τη γνώση του διεθνούς δικαίου. Αλλά ανάμεσα στην πολιτική κάστα δεν θα βρείτε καμία από τις τρεις προϋποθέσεις», λέει η καθηγήτρια Βανκόφσκα για το MKD.mk.

Ανάμεσα στη συμφωνία και την πραγματικότητα

Σύμφωνα με τη συμφωνία, μεταξύ άλλων, η πΓΔΜ έλαβε ένα νέο όνομα που πρέπει να χρησιμοποιείται τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, και το επίθετο παραμένει μακεδονική/μακεδονικό. Ωστόσο, η χρήση του επιθέτου μακεδονική/μακεδονικός στην πράξη γίνεται ολοένα και πιο κακή.

Τα τελευταία παραδείγματα επίσημης χρήσης του επιθέτου «Βόρεια Μακεδονία» προέρχονται από επίσημα έγγραφα της Αυστραλίας και των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής (ΗΠΑ ), όπου η λέξη «Βόρεια Μακεδονία» χρησιμοποιείται χωρίς καμία επιφύλαξη όταν αναφέρεται σε κοινωνική πολιτική της Μακεδονίας, σε ένα υπουργείο, σε μια πληρωμή ή σε μια εταιρική σχέση της χώρας.

Το MKD.mk έχει ήδη γράψει ότι τέτοια παραδείγματα μπορούν επίσης να βρεθούν στην επίσημη ιστοσελίδα του Γαλλικού Υπουργείου Εξωτερικών και στην ιστοσελίδα της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) στα Σκόπια .

Έτσι, ο τίτλος ενός άρθρου σχετικά με την αλληλεγγύη της ΕΕ κατά τη διάρκεια των πυρκαγιών στα Σκόπια αναφέρει: «Αλληλεγγύη στην πράξη: βασική βοήθεια της ΕΕ στη μάχη της Βόρειας Μακεδονίας κατά των δασικών πυρκαγιών».

Το Υπουργείο Εξωτερικών των Σκοπίων, στις 22 Φεβρουαρίου 2019, δημοσίευσε μια οδηγία για τα μέσα ενημέρωσης που ανέφερε ότι «το επίθετο «μακεδονικός/ή/α» χρησιμοποιείται όταν σχετίζεται με την εθνοτική και πολιτιστική ταυτότητα του λαού, τη γλώσσα μας, την ιστορία, τον πολιτισμό, την κληρονομιά, την επικράτειά μας και άλλα χαρακτηριστικά. Τέτοιοι όροι σε αυτό το πλαίσιο διαφέρουν σημαντικά από αυτούς που χρησιμοποιούνται και συνδέονται με την περιοχή της Μακεδονίας στην Ελλάδα».

Η Συμφωνία των Πρεσπών, ωστόσο, στο άρθρο 7, παράγραφος 3, εγγυάται τη μακεδονική ταυτότητα.

«Όσον αφορά το Δεύτερο Μέρος, οι όροι αυτοί (που αναφέρονται σε «Μακεδονία» και «Μακεδονικό») προσδιορίζουν την επικράτειά του, τον λαό του και τα χαρακτηριστικά του, με τη δική του ιστορία, πολιτισμό και κληρονομιά, τα οποία διαφέρουν σημαντικά από αυτά που αναφέρονται στο Άρθρο 7, παράγραφος 2», αναφέρει η Συμφωνία των Πρεσπών.

Παρά ταύτα, ο πολιτικός αναλυτής Πέταρ Αρσόβσκι λέει ότι η Συμφωνία των Πρεσπών ήταν ο καλύτερος συμβιβασμός που θα μπορούσε να είχε γίνει τη στιγμή που υπογράφηκε.

«Η Συμφωνία των Πρεσπών είναι ο καλύτερος συμβιβασμός που θα μπορούσε να είχε γίνει κατά την υπογραφή της. Μπορεί να είχαμε την ευκαιρία για άλλες λύσεις στο παρελθόν, αλλά με την πάροδο του χρόνου, η ευκαιρία για καλύτερες λύσεις μειώθηκε. Μετά την υπογραφή της συμφωνίας, οι εντάσεις μεταξύ των δύο χωρών έχουν μειωθεί. Οι ελληνικές αρχές σιωπούν προς το παρόν. Ωστόσο, φοβάμαι ότι αφού επιλύσουμε τη διαφορά με τη Βουλγαρία, και λόγω της παθητικο-επιθετικής αντίστασης των αρχών των Σκοπίων να χρησιμοποιήσουν το όνομα που συμφωνήθηκε στη Συμφωνία των Πρεσπών και ανάλογα με τις τοπικές συνθήκες, αυτό μπορεί να προκαλέσει νέα προβλήματα στις σχέσεις με την Ελλάδα στο μέλλον», δήλωσε ο Αρσόβσκι.

Μετά την έναρξη ισχύος της συμφωνίας, τα Σκόπια εκπλήρωσαν σχεδόν όλες τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη συμφωνία, όπως η αλλαγή του συνταγματικού ονόματος, η αλλαγή διαβατηρίων, πινακίδων κυκλοφορίας, η αλλαγή των ονομάτων των κρατικών και τοπικών θεσμών, έχοντας προηγουμένως δεσμευτεί να μην χρησιμοποιεί τη σημαία και το σύμβολο του Ήλιου της Βεργίνας…

Η Ελλάδα, από την άλλη πλευρά, καθυστερεί στην εφαρμογή της συμφωνίας. Έτσι, τα τρία μνημόνια συνεργασίας που υπογράφηκαν το 2019 δεν έχουν ακόμη επικυρωθεί από το Ελληνικό Κοινοβούλιο. Επιπλέον, δεν έχει πραγματοποιηθεί το δεύτερο Συμβούλιο Υψηλού Επιπέδου μεταξύ του Πρωθυπουργού των Σκοπίων, Χρίστιαν Μίτσκοσκι, και του Έλληνα ομολόγου του, Κυριάκου Μητσοτάκη.

Η Σύμβαση της Βιέννης και η λήξη της διεθνούς συμφωνίας

Αν θέλουν, τα Σκόπια μπορούν να τερματίσουν τη Συμφωνία των Πρεσπών. Αυτό υποδεικνύεται από τη Σύμβαση της Βιέννης, σύμφωνα με την οποία οι διεθνείς συμφωνίες πρέπει να συνάπτονται καλή τη πίστει. Εάν πρόκειται για θέμα εξαναγκασμού, δωροδοκίας ή εξωτερικής πίεσης, η συμφωνία μπορεί να θεωρηθεί άκυρη.

Μάλιστα, αυτό επισημάνθηκε και από τον καθηγητή Φράνσις Άντονι Μπόιλ, ο οποίος το 2019, αμέσως μετά την υιοθέτηση της Συμφωνίας των Πρεσπών στο Κοινοβούλιο των Σκοπίων, δήλωσε ότι η χώρα μας είχε τη Σύμβαση της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών ως νομική επιλογή για τον τερματισμό της συμφωνίας.

«Λαμβάνοντας υπόψη όλες τις νομικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις που ακολούθησαν τη Συμφωνία των Πρεσπών, από την υπογραφή της, μέχρι το ανεπιτυχές δημοψήφισμα, τον τρόπο με τον οποίο επιτεύχθηκε η πλειοψηφία των δύο τρίτων στο κοινοβούλιο και τον τρόπο με τον οποίο ψηφίστηκε ο Νόμος για την Κύρωση της Συμφωνίας, πιστεύω ότι το Άρθρο 46 της Σύμβασης της Βιέννης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αμφισβήτηση της συμφωνίας.

Έτσι, τονίζω το μέρος των αποδεικτικών στοιχείων της παραβίασης του εσωτερικού δικαίου, και αυτό σε σχέση με διατάξεις θεμελιώδους σημασίας! Στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι σαφές ότι οι παραβιάσεις του εθνικού δικαίου στα Σκόπια ήταν «προφανείς/ορατές» για την Ελλάδα. Και οι παραβιάσεις του Συντάγματός σας σίγουρα αντιπροσωπεύουν «διατάξεις θεμελιώδους σημασίας». Έτσι, ως προκαταρκτική αξιολόγηση, και χωρίς μια εις βάθος ανάλυση των λεπτομερειών της υπόθεσής σας, προκύπτει αμέσως το συμπέρασμα ότι μια μελλοντική κυβέρνηση θα μπορούσε να ακυρώσει τη συμφωνία σε αυτή τη νομική βάση, και στο πλαίσιο της Σύμβασης της Βιέννης.

Πιστεύω ότι αυτό είναι ένα καλό επιχείρημα από το οποίο θα ξεκινήσει η ανάλυση των «Αδυναμιών που ενσωματώνονται σε αυτή τη συμβατική σχέση».

«Πιστεύω ότι η ανάλυση θα έδειχνε άλλους πιθανούς νομικούς λόγους για την ακύρωση της συμφωνίας, αλλά θα ξεκινούσα από αυτήν τη διάταξη. Είναι σημαντικό τόσο τα Σκόπια όσο και η Ελλάδα να είναι συμβαλλόμενα μέρη της Σύμβασης της Βιέννης και να υποχρεούνται να την σέβονται», έγραψε ο καθηγητής Μπόιλ το 2019.

Στο τμήμα που αφορά την ακυρότητα των συνθηκών, η Σύμβαση της Βιέννης ορίζει, μεταξύ άλλων, ότι η παραβίαση μιας διεθνούς συνθήκης «θεωρείται πρόδηλη εάν είναι αντικειμενικά σαφής σε οποιοδήποτε Κράτος που ενεργεί σύμφωνα με τα εθιμικά ήθη και με καλή πίστη ως προς αυτό».

«Για τους σκοπούς της παρούσας Σύμβασης, ένας αναγκαστικός κανόνας του γενικού διεθνούς δικαίου είναι ένας κανόνας που έχει γίνει αποδεκτός και αναγνωρισμένος από ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα των κρατών ως κανόνας από τον οποίο δεν επιτρέπεται καμία παρέκκλιση και ο οποίος δεν μπορεί να τροποποιηθεί από νέο κανόνα του γενικού διεθνούς δικαίου του ίδιου χαρακτήρα», ορίζει το άρθρο 53 της Σύμβασης της Βιέννης.