Χρόνος Ανάγνωσης: 3 λεπτά

Το φαγητό είναι ένας καθρέφτης της γεωγραφίας. Επομένως, το βιβλίο μαγειρικής της Καλιόπης Τάουνγκερ δεν είναι απλώς ένα βιβλίο με συνταγές. Είναι μια ανεκτίμητη ιστορική μαρτυρία που καταγράφει τη συλλογική μνήμη των Ελλήνων του Πόντου που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη Φάτσα και διασκορπίστηκαν σε όλο τον κόσμο, καθώς και την πολιτιστική τους συνέχεια στη διασπορά, γράφει η τουρκική T24.

Αυτό το σημειωματάριο, το οποίο φέρει την απτή μαγειρική μνήμη των Ελλήνων του Πόντου και περιέχει σχεδόν εκατό συνταγές, ετοιμάστηκε το 1987 στο Όκλαντ της Καλιφόρνια, στην ανατολική ακτή του κόλπου του Σαν Φρανσίσκο, για την οικογένεια της Καλιόπης Τάουνγκερ με την ευκαιρία των 90ών γενεθλίων της, πιθανώς ως ένα μόνο αντίτυπο. 

Σύμφωνα με τις πληροφορίες στην αφιέρωση του βιβλίου, η Καλιόπη Τάουνγκερ γεννήθηκε στη Φάτσα το 1897. Ο πατέρας της, Παύλος (Παύλος), περιγράφεται ως ο ιερέας του χωριού, γιατρός και αστρονόμος, ενώ η μητέρα της, Μαρία, είναι γνωστή ως η «θρυλική μαγείρισσα» της περιοχής. Στη μνήμη της οικογένειας αναφέρεται επίσης ότι οι γονείς της ήταν απόφοιτοι του Ανατολικού Κολλεγίου Μερζιφούν, όπου γνωρίστηκαν, και ότι ο Παύλος έσωσε τη Μαρία από τον φλεγόμενο κοιτώνα του σχολείου.

Η Καλιόπη Τάουνγκερ αργότερα παντρεύτηκε τον Σωκράτη Τάουνγκερ, με καταγωγή από τα Κωτύωρα (σήμερα Ordu), στο Φρέσνο της Καλιφόρνια, και απέκτησαν τέσσερα παιδιά. Τονίζεται ιδιαίτερα ότι ένα σημαντικό μέρος των συνταγών στο βιβλίο είναι εμπνευσμένο από τη μαγειρική της μητέρας της, Μαρίας. Το σημειωματάριο καταγράφει επίσης την κοινή οικογενειακή μνήμη των οικογενειών Δικτυόπουλου, Τάουνγκερ, Μπεζονίδη και Καγκουλίδη.

 Αυτές οι συνταγές όχι μόνο περιγράφουν τον τρόπο παρασκευής των πιάτων, αλλά ζωντανεύουν και τους τρόπους που επικρατούσαν στο τραπέζι των Ελλήνων του Πόντου, τις εποχιακές τους τελετουργίες, τις προετοιμασίες των γιορτών και τις αόρατες λεπτομέρειες της πολιτιστικής μνήμης που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά μέσω της γλώσσας της κουζίνας.

 Μάθαμε για αυτό το σημειωματάριο πριν από τις γιορτές. Έφτασε αυτή την εβδομάδα. Μετά από ένα περιεκτικό άρθρο που ασχολείται με το ιστορικό και πολιτιστικό του πλαίσιο, σχεδιάζουμε να εκδώσουμε το σημειωματάριο μαζί με την τουρκική του μετάφραση, αλλά στοχεύουμε να το εμπλουτίσουμε με ελληνικά ονόματα φαγητού και να το προετοιμάσουμε ως έκδοση που υποστηρίζεται από υποσημειώσεις, τονίζοντας την ιστορική σύνδεση μεταξύ των κουζινών της Φάτσα και των Κοτυώρων και της γεωγραφίας του Πόντου.

Τα ονόματα φαγητού από μόνα τους αποτελούν έναν γλωσσικό άτλαντα. Τα ελληνικά, τουρκικά, αρμενικά, γεωργιανά ή λαζικά ονόματα του ίδιου πιάτου καταδεικνύουν διαπολιτισμική αλληλεπίδραση.

Πράγματι, παρέχει μια βάση, απαλλαγμένη από όλες τις προκαταλήψεις και τις προσεγγίσεις που βασίζονται στην ταυτότητα, για όποιον εργάζεται στην πολυπολιτισμική κουζίνα της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας. 

Χρειαζόμασταν μια πηγή αναφοράς.

Για πολλά χρόνια έψαχνα για ένα χειρόγραφο ή οικογενειακό βιβλίο μαγειρικής που να ανήκει στις αρμενικές, ελληνικές, ακόμη και γεωργιανές κοινότητες της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας.

Ωστόσο, μέχρι τώρα δεν είχα βρει κανένα. Η συνήθεια της γραπτής καταγραφής της καθημερινής ζωής είναι αρκετά αδύναμη στην Ανατολία.

Ωστόσο, για τους ερευνητές, η κουλτούρα του φαγητού και οι παραδόσεις του τραπεζιού προσφέρουν εξαιρετικά πλούσια και λεπτομερή δεδομένα για την κατανόηση της κοινωνικής μνήμης μιας πόλης ή ακόμα και μιας ολόκληρης περιοχής.

 Όπως ακριβώς οι φωτογραφίες και οι καρτ ποστάλ μεταφέρουν πλατείες πόλεων, εκκλησίες, δρόμους και κατασκευές που δεν υπάρχουν πια ως μάρτυρες της οπτικής μνήμης, έτσι και τα βιβλία μαγειρικής φέρνουν τα αρώματα της κουζίνας της εποχής, τις προετοιμασίες για το Πάσχα, τον ενθουσιασμό των εορταστικών γευμάτων και τους ήχους της καθημερινής ζωής στο σήμερα. Κάνουν ορατή τη ζωή που βιώνεται πίσω από κλειστές πόρτες μέσα από τη γλώσσα της κουζίνας.

 Το φαγητό είναι ένας καθρέφτης της γεωγραφίας. Επομένως, το βιβλίο μαγειρικής της Καλιόπης Τάουνγκερ δεν είναι απλώς ένα βιβλίο συνταγών. Είναι μια ανεκτίμητη ιστορική μαρτυρία που τεκμηριώνει τη συλλογική μνήμη και την πολιτιστική συνέχεια στη διασπορά των Ελλήνων του Πόντου που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη Φάτσα και διασκορπίστηκαν σε όλο τον κόσμο.

 Επιπλέον, η καθημερινή ιστορία της Ανατολίας έχει συχνά γραφτεί από άνδρες. Ωστόσο, τα βιβλία μαγειρικής καθιστούν ορατή την παραγωγή γνώσης, την οικονομία των νοικοκυριών και την εμπειρία που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά από τις γυναίκες. Αυτή η πτυχή τα καθιστά εξαιρετικά πολύτιμα.

—

Echedoros.blog