Μετά την προσάρτηση(!) της Θεσσαλονίκης στην Ελλάδα το 1912 και τις μαζικές μεταναστεύσεις μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, γράφει σήμερα βουλγαρικό ιδιωτικό ειδησεογραφικό πρακτορείο, η πόλη μεταμορφώθηκε και ο κοσμοπολίτικος ιστός της καταστράφηκε.
Η κοσμοπολίτικη Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ού αιώνα – μια πόλη με πολλές γλώσσες και πολιτισμούς, όπου μιλιόταν και η βουλγαρική – κατέχει κεντρική θέση στο νέο βιβλίο της Αλβανίδας φιλοσόφου και πολιτικής θεωρητικού Λέα Ούπι.
Στο βιβλίο (βουλγαρικά: „Унижение. Един преоткрит живот“) «Ταπείνωση. Μια ζωή που ανακαλύπτεται ξανά», επιστρέφει στην οικογενειακή και εθνική μνήμη για να διηγηθεί την ιστορία των μοιρών ανθρώπων που επέζησαν από τους κατακλυσμούς του 20ού αιώνα.
Η Λέα Ούπι είναι καθηγήτρια Πολιτικής Θεωρίας στο London School of Economics. Γεννημένη στα Τίρανα το 1979, πέρασε τα παιδικά της χρόνια στην Αλβανία του Ενβέρ Χότζα, ενώ ο προπάππους της ήταν πρωθυπουργός υπό τον βασιλιά Ζογ – μια αντίθεση που χαρακτηρίζει τόσο την προσωπική της ιστορία όσο και το έργο της.
Το βιβλίο είναι πάνω απ’ όλα μια βαθιά προσωπική χειρονομία – ένας φόρος τιμής στη γιαγιά της, Λέμαν, τη γυναίκα που την μεγάλωσε και της μύησε στη γαλλική γλώσσα, την αγαπημένη της γλώσσα και το πολιτιστικό της σπίτι.
Η Λέα Ούπι γνώριζε από παιδί ότι η γιαγιά της είχε ζήσει μια εντελώς διαφορετική ζωή από αυτή στη σοσιαλιστική Αλβανία – γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στο τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αργότερα ήρθε να ζήσει στην Αλβανία και πέρασε μια σειρά από δραματικές ιστορικές ανατροπές.
Το πιο σημαντικό μάθημα που της αφήνει η γιαγιά της είναι η πεποίθηση ότι κάποιος μπορεί να χάσει τα πάντα – οικογένεια, πλούτο, κοινωνική θέση, τον κόσμο, αλλά όχι την αξιοπρέπειά του.
Η Θεσσαλονίκη, το «μεγαλοπρεπές» κοσμοπολίτικο κέντρο του τέλους εκείνης της εποχής, βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της ιστορίας. Εκεί, η γιαγιά της γεννήθηκε σε μια αλβανική οικογένεια, σε ένα περιβάλλον όπου συνυπήρχαν τουρκικά, ελληνικά, βουλγαρικά, αλβανικά και γαλλικά – η γλώσσα της ελίτ, που διδάσκονταν στο γαλλικό λύκειο. Ωστόσο, αυτός ο κόσμος εξαφανίζεται.
Μετά την προσάρτηση(!) της Θεσσαλονίκης στην Ελλάδα το 1912 και τις μαζικές μεταναστεύσεις μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η πόλη μεταμορφώθηκε και ο κοσμοπολίτικος ιστός της καταστράφηκε(!).
Η τελική πράξη αυτής της τραγωδίας ήταν η Συνθήκη της Λωζάνης του 1923, η οποία νομιμοποίησε τη μαζική ανταλλαγή πληθυσμών. Η Θεσσαλονίκη ήταν πλέον μέρος ενός έθνους-κράτους – της Ελλάδας, η οποία ξεκίνησε μια στοχευμένη πολιτική ελληνισμού. Ο μη ελληνικός πληθυσμός βρέθηκε αντιμέτωπος με μια επιλογή: να συμμορφωθεί με τους νέους κανόνες ή να εγκαταλείψει την πόλη.
Για τη γιαγιά της Λία Ούπι, η χαμένη ταυτότητα παραμένει ακριβώς αυτή η πόλη, για την οποία νιώθει βαθιά, οδυνηρή νοσταλγία.
«Η γιαγιά μου έλεγε συχνά ότι μισούσε τους Έλληνες – κάτι που με εξέπληξε, αφού η Ελλάδα ήταν η χώρα γέννησής της. Αλλά για εκείνη, ήταν οι Έλληνες εθνικιστές που κατέστρεψαν την πόλη της», δήλωσε η Λέα Ούπι στο γαλλικό περιοδικό Courier des Balkans.
Το «Ταπείνωση. Μια ζωή που ανακαλύπτεται ξανά» είναι επίσης ένα βιβλίο για τη μνήμη – αυτή που προδίδεται, διαστρεβλώνεται ή χάνεται.
Η επιθυμία της συγγραφέως να βρει αξιόπιστες μαρτυρίες την οδηγεί στα αρχεία των Τιράνων, όπου ελπίζει να βρει υποστήριξη σε «αντικειμενικές» πηγές.
Αντίθετα, ανακαλύπτει πόσο αποσπασματική και προβληματική είναι η αλήθεια. Το φιλοσοφικό της ερώτημα είναι πώς μια γυναίκα, που ζει στον «αιώνα των άκρων», όταν τόσο ο φασισμός όσο και ο κομμουνισμός μιλούν για την «αξιοπρέπεια του λαού», κατάφερε να διατηρήσει το δικό της αίσθημα ηθικής και εσωτερικής ελευθερίας.
Η ιστορική παρόρμηση προέρχεται από μια φωτογραφία που εμφανίστηκε στα κοινωνικά δίκτυα – η γιαγιά της κατά τη διάρκεια του μήνα του μέλιτος στην Κορτίνα ντ’ Αμπέτσο τον χειμώνα του 1941.
Η φωτογραφία προκαλεί ένα κύμα μίσους και κατηγοριών ότι ήταν κατάσκοπος – φασίστρια ή κομμουνίστρια. Για τη Λέα Ούπι, αυτό γίνεται ηθική υποχρέωση: να υπερασπιστεί την αξιοπρέπεια ενός ατόμου που δεν μπορεί πλέον να υπερασπιστεί τον εαυτό του και να κατανοήσει πώς το προσωπικό πεπρωμένο εντάσσεται στην καταστροφική πορεία της ευρωπαϊκής ιστορίας.
Το βιβλίο αναμειγνύει σκόπιμα αρχειακά δεδομένα και φαντασία. Ορισμένες σκηνές είναι καλλιτεχνικές αναπαραστάσεις – μια προσπάθεια να καλυφθούν τα κενά που άφησε η σιωπή ή η χειραγώγηση. Αυτό ισχύει και για τις εικόνες βασικών προσωπικοτήτων από το παρελθόν της Αλβανίας, συμπεριλαμβανομένων των συναντήσεων των παππούδων του Ασλάν με νεαρούς κομμουνιστές όπως ο Ενβέρ Χότζα στα Τίρανα πριν από τον πόλεμο.
Η Λέα Ούπι θέτει επίσης ένα ευρύτερο ερώτημα: γιατί στην Αλβανία τα αρχεία δεν παίζουν τον ρόλο που έχουν στην Κεντρική Ευρώπη μετά το 1989;
Η απάντησή της είναι ζοφερή και ρεαλιστική – η χώρα είναι μικρή, τα όρια μεταξύ θυμάτων και δραστών συχνά περνούν μέσα από τις ίδιες οικογένειες και το παρελθόν χρησιμοποιείται εύκολα ως όργανο στις σημερινές πολιτικές μάχες.
Αντί για βαθιά σκέψη, κυριαρχεί μια ιστοριογραφία, η οποία συνεχίζει να αναπαράγει την ενβεριστική αφήγηση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αποσιωπώντας τα άβολα γεγονότα – από την εκκαθάριση τροτσκιστικών ομάδων μέχρι την τύχη των μη κομμουνιστικών κινημάτων.
Τα παράδοξα συνεχίζονται στη στάση απέναντι στην ιταλική κατοχή. Στη σημερινή Αλβανία, η οποία διατηρεί στενούς δεσμούς με την Ιταλία, αυτή η περίοδος συχνά υποβαθμίζεται ή αποκλείεται από τη δημόσια συζήτηση. Έτσι, προσωπικότητες όπως ο προπάππους της Λέα Ούπι – ο Τζαφέρ Ούπι, πρώην πρωθυπουργός υπό τον βασιλιά Ζογκ – παραμένουν εντελώς εκτός δημόσιας μνήμης.
Στο βιβλίο της, η Λέα Ούπι συνυφαίνει τις μοίρες άλλων τραγικών μορφών από την αλβανική ιστορία – διανοουμένων και αριστοκρατών όπως ο Γιουσούφ Βριώνι ή η Σαμπιχά Κασιμάτι, μια λαμπρή επιστήμονας που εκτελέστηκε χωρίς δίκη ή καταδίκη. Αυτό που έχουν κοινό είναι η προσπάθεια να διατηρήσουν την αξιοπρέπειά τους σε έναν κόσμο που συστηματικά την αφαιρεί.
Το «Ταπείνωση. Μια ζωή που ανακαλύπτεται ξανά» δεν είναι απλώς ένα οικογενειακό χρονικό, αλλά μια ιστορία για την επιβίωση της ηθικής απέναντι στις ιστορικές καταστροφές και για το εύθραυστο νήμα της αξιοπρέπειας που συνδέει την προσωπική ζωή με τις μεγάλες αναταραχές του 20ού αιώνα.
Βουλγαρικό Πρακτορείο BGNES
—
Το βουλγαρικό δημοσίευμα εστιάζεται περισσότερο στην παρουσία των Βουλγάρων στη Θεσσαλονίκη που τη θεωρεί ως “χαμένη” πόλη…
– Παραθέσεις Βαλκανικού Περισκοπίου-
Στοιχεία για τη Λέα Ούπι/Lea Ypi :
—
ΒΑΛΚΑΝΙΚΟ ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ – Echedoros.blog
Discover more from Echedoros.blog
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
