Από πού προέρχεται η έκφραση «όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη»;

Εμφανιζόμενη κάτω από την πένα ενός Γάλλου ποιητή τον 12^ο αιώνα, η έκφραση «όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη» έγινε δημοφιλής μόλις τον 20^ο αιώνα, μέχρι που έτυχε την επιτυχία που απολαμβάνει σήμερα. Στα χείλη όλων και σε όλες τις εκφράσεις, το ρητό υιοθετήθηκε, εμποτίζοντας ακόμη και τον κόσμο του πολιτισμού.

Οι ταινίες, τα βιβλία και τα τραγούδια αντλούν έτσι την έμπνευσή τους από την παροιμία, τόσο για να κατασκευάσουν τον τίτλο τους όσο και μέσα από το μήνυμα που μεταφέρουν.

Η σημασία του είναι σημαντική που υποδηλώνουν την επιμονή, δηλαδή: ανεξάρτητα από τα εμπόδια και τις παρακάμψεις, υπάρχει πάντα ένας τρόπος να φτάσετε στο στόχο σας.

Ξεκινά από τη Ρώμη, η Απία Οδός (Via Appia ) είναι ένας αρχαίος δρόμος μήκους σχεδόν 500 χιλιομέτρων. Πολλά υπολείμματα είναι ακόμα ορατά. | Nicolò Musmeci /μέσω Wikimedia Commons

Η Αιώνια Πόλη στο Σταυροδρόμι 

Αυτό το φιλοσοφικό νόημα που δίνεται στην έκφραση αυτή, βρίσκει την καταγωγή του σε μια γνωστή ιστορική πραγματικότητα, αυτή του οδικού δικτύου που είχε στήσει η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στην αρχαιότητα.

Το 20 π.Χ., ο αυτοκράτορας Αύγουστος έστησε ένα ορόσημο, το «Χρυσό Ορόσημο» στη Ρωμαϊκή Αγορά. Θεωρούμενο το σημείο μηδέν της αυτοκρατορίας, αυτό το μνημείο σηματοδοτεί την αφετηρία όλων των ρωμαϊκών δρόμων και επομένως το νευρικό κέντρο της επικράτειας.

Ξεκινώντας από αυτόν τον τερματικό σταθμό, είκοσι εννέα δρόμοι που χτίστηκαν σε σχήμα αστεριού συνέδεαν τότε όλες τις ιταλικές επαρχίες και τις κατακτημένες χώρες, όπως η Γαλατία.

Στόχος: η μεταφορά όλων των εμπορευμάτων και άλλων ροών στη Ρώμη. Επιτρέπουν επίσης την επικοινωνία εντός της επικράτειας και την αποτελεσματική κίνηση των ρωμαϊκών στρατευμάτων. Αρκετά φαρδιά ώστε να επιτρέπει σε δύο μεταφερόμενα φορτία να περνούν το ένα το άλλο, που οριοθετούνται από ένα πεζοδρόμιο ώστε να μπορούν να κυκλοφορούν οι πεζοί, αυτές οι αρτηρίες ήταν αυτοκινητόδρομοι πριν από την ώρα τους. Έχουν ακόμη και χώρους ανάπαυσης κάθε 12 χιλιόμετρα, για να επιτρέπουν στους ταξιδιώτες να σταματήσουν για να φάνε και να κοιμηθούν.

Όλοι οι δρόμοι τότε κυριολεκτικά οδηγούσαν στη Ρώμη. Ή σχεδόν. Στην πραγματικότητα, αν και πολλές από τις διαδρομές συγκλίνουν προς την πρωτεύουσα , η αυτοκρατορία δεν είναι εντελώς συγκεντρωτική.

Επιπλέον, αυτό το δίκτυο, που υπολογίζεται σε περίπου 80.000 χιλιόμετρα, εξελίσσεται με την πάροδο του χρόνου.

 Από τον Μεσαίωνα, νέες διαδρομές εμφανίστηκαν με τη μετεγκατάσταση της πολιτικής ζωής στο Παρίσι. Οι ρωμαϊκοί δρόμοι συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται, ακόμα κι αν η Ρώμη δεν είναι πλέον απαραίτητα η καρδιά αυτών των αρτηριών.

Τέλος, πρέπει να χαρακτηρίσουμε την εικόνα ενός υπερσύγχρονου συστήματος αυτοκινητοδρόμων. 

«Σκεφτόμαστε αμέσως μια νύξη για το μεγάλης κλίμακας οδικό δίκτυο που έχτισαν οι Ρωμαίοι στην αυτοκρατορία τους», λέει ο Μπερτράν Λανσόν, ειδικός στη ρωμαϊκή ιστορία , στο Les Romains (Le Cavalier bleu, 2005). Η ιδέα που ελήφθη εδώ είναι μια εικόνα, η οποία ενισχύεται από τους σχεδιαστές των δημοφιλών βιβλίων επιστήμης: αυτή των δρόμων που είναι σχολαστικά στρωμένοι σε πολλά στρώματα με χαλίκι και άμμο, ωστόσο, αυτοί ήταν μόνο μια μειοψηφία, κυρίως στα περίχωρα και στην καρδιά των πόλεων. Οι περίφημοι ρωμαϊκοί δρόμοι κατασκευάζονταν κυρίως από θρυμματισμένη πέτρα.

Ρώμη, τόπος προσκυνήματος

Η πόλη των επτά λόφων αντιπροσωπεύει επίσης μια υψηλή θέση του Χριστιανισμού. Η Ρώμη, έδρα του Βατικανού , είναι η έδρα της Εκκλησίας και ένας τόπος αφοσίωσης για προσκυνητές από όλο τον κόσμο.

 Σύμφωνα με το Λεξικό Εικονικών Εκφράσεων και Φράσεων, η παροιμία «όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη» θα παραπέμπει έτσι στις προσκυνηματικές διαδρομές που οδηγούν στην πόλη του Πάπα.

Ο ποιητής και θεολόγος Alain de Lille έγραψε για πρώτη φορά τον 12^ο αιώνα: «Mille viae ducunt homines per saecula Romam Qui Dominum toto quaerere corde volunt».

 Δηλαδή: «Χίλιοι δρόμοι έχουν οδηγήσει για αιώνες στη Ρώμη άνδρες που επιθυμούν να αναζητήσουν τον Κύριο με όλη τους την καρδιά». Ανακαλεί έτσι την ιταλική πρωτεύουσα ως τον προτιμώμενο προορισμό των πιστών , ενώ το προσκύνημα στο Σαντιάγο ντε Κομποστέλα είναι ακόμα στα σπάργανα.

Αν και οι πιστοί συνέρρεαν στην Αγία Έδρα, καθιστώντας τη Ρώμη τον ακρογωνιαίο λίθο του Χριστιανισμού, ο ιστορικός Μπερτράν Λανσόν ωστόσο επισημαίνει ότι, όπως και οι δρόμοι, η Χριστιανική Εκκλησία δεν ήταν συγκεντρωτική.

 «Είναι δύσκολο να υποστηρίξουμε ότι η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήταν ένα συγκεντρωτικό κράτος, αφού τα τοπικά έθιμα συμβατά με τους ρωμαϊκούς θεσμούς ήταν ευρέως αποδεκτά και οι κυβερνήτες των επαρχιών ενθαρρύνονταν να ανέχονται τις τοπικές αστικές παραδόσεις», τονίζει ο μελετητής. Ήταν η βασιλεία της διαφορετικότητας στα έθιμα, τις λειτουργίες, καθώς και για τις ημερομηνίες του Πάσχα».

Βρίσκοντας τον Θεό σε όλες τις περιστάσεις

Πίσω από αυτή την επίκληση του ρωμαϊκού προσκυνήματος, ο φιλόσοφος Alain de Lille εκφράζει πάνω από όλα ένα μήνυμα ελπίδας για όλους τους πιστούς. Η Ρώμη ενσαρκώνει έναν τόπο αγιότητας, όλα τα μονοπάτια που οδηγούν εκεί είναι στην πραγματικότητα τόσα μονοπάτια που οδηγούν στον Θεό.

Κάθε πιστός που αναζητά την πνευματικότητα θα τη βρει αργά ή γρήγορα, παρά τις δυσκολίες που συναντά στη ζωή του και παρά την πορεία που έχει ακολουθήσει, η οποία μπορεί να αποκλίνει από το ένα άτομο στο άλλο. «Υπάρχουν πολλοί πιθανοί τρόποι για να φτάσετε στον Θεό, κάποιοι πιο δύσκολοι και επώδυνοι», εξηγεί ο Μπερτράν Λανσόν .

Το ρητό πρέπει επομένως να κατανοηθεί με μεταφορική έννοια, τόσο θεολογική όσο και φιλοσοφική.

 Σήμερα, αποκλίνουσα από την αρχική της προέλευση, η έκφραση υποδηλώνει ένα αισιόδοξο και ρεαλιστικό όραμα ζωής, καλώντας όλους να επιμείνουν για να πετύχουν τον στόχο τους. Σύμφωνα με το αξίωμα, είναι πάντα δυνατό να φτάσει κανείς στο στόχο του, με διαφορετικά μέσα. Δεν έχει να κάνει πια με τη Ρώμη .

Juliette Baëza 

—

ΒΑΛΚΑΝΙΚΟ ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ  – Echedoros.blog