Χρόνος Ανάγνωσης: 4 λεπτά

Εικόνα του ναυαγίου Knidos F που βρίσκεται στα ανοικτά των ακτών της χερσονήσου της Κνίδου. C: Ocean Exploration Trust.

Τρία ναυάγια που χρονολογούνται από τη βυζαντινή περίοδο, τα οποία μετέφεραν εκατοντάδες αμφορείς, ανακαλύφθηκαν στα ανοικτά των ακτών της αρχαίας πόλης Κνίδου της Καρίας στη Μικρά Ασία.

Οι ονομασίες των ναυαγίων

Αυτά τα ναυάγια, στα οποία έδωσαν τα ονόματα «Κνίδος F», «Κνίδος L» και «Κνίδος N», ρίχνουν φως στο μεσαιωνικό θαλάσσιο εμπορικό δίκτυο στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η νέα αυτή μελέτη που δημοσιεύεται στο περιοδικό Heritage από τους Evren Türkmenoğlu και Dan Davis, προσφέρει μια μοναδική υποβρύχια χρονοκάψουλα για την κατανόηση της δυναμικής της οικονομίας της Ανατολικής Μεσογείου.

Οι εξερευνήσεις πραγματοποιήθηκαν χρησιμοποιώντας τα τηλεχειριζόμενα υποβρύχια οχήματα (ROV) Hercules και Argus, τα οποία αποστάλθηκαν από το ερευνητικό σκάφος E/V Nautilus.

Παρόλο που οι σημαντικές ζημιές που προκλήθηκαν από την αλιεία με τράτα στα ρηχά νερά στα ανοιχτά των ακτών Κνίδου σε αρχαία ναυάγια, εντούτοις τα ναυάγια Knidos F και Knidos L, που βρίσκονται σε πολύ βαθιά νερά (370 έως 418 μέτρα) και σε μια τραχιά θαλάσσια τοπογραφία, είχαν σε μεγάλο βαθμό επιβιώσει από αυτήν την καταστροφή.

Χάρη σε αυτή τη σύγχρονη μη παρεμβατική μέθοδο, όπου τα αντικείμενα χαρτογραφούνται μόνο με απεικόνιση χωρίς να αφαιρούνται από τον βυθό, το φορτίο των ναυαγίων μπορούσε να εξεταστεί επί τόπου και σε υψηλή ανάλυση.

Μεταφορές οίνου

Χρονολογούμενα μεταξύ 10ου και 12ου αιώνα μ.Χ., τα ναυάγια F και L της Κνίδου φέρουν τα ίχνη μιας περιόδου «αναβίωσης», όταν η Βυζαντινή Αυτοκρατορία ανέκτησε τη ναυτική της δύναμη και την εμπορική της δραστηριότητα μετά από μια μακρά περίοδο αραβικής κυριαρχίας.

Ναυάγιο Κνίδου F: Βρίσκεται 10 ναυτικά μίλια βορειοανατολικά της Κνίδου, σε βάθος 370 μέτρων, αυτό το ναυάγιο περιείχε πάνω από 600 αμφορείς, 545 από τους οποίους βρέθηκαν εντελώς άθικτοι. Η τακτοποιημένη διάταξη των αμφορέων στον βυθό υποδηλώνει ότι το πλοίο βυθίστηκε οριζόντια χωρίς να ανατραπεί και ότι το κάτω μέρος του ξύλινου κύτους μπορεί να είχε διατηρηθεί πολύ καλά κάτω από την άμμο. Αυτό το ογκώδες φορτίο αποτελείται εξ ολοκλήρου από αμφορείς της μορφής της οποίας στην αρχαιολογική βιβλιογραφία συνδέεται με το εμπόριο κρασιών που παράγονταν στα μοναστήρια της περιοχής του Μαρμαρά (Γάνου). 

Ναυάγιο Κνίδος L: Βρίσκεται 3 ναυτικά μίλια νότια της χερσονήσου της Κνίδου σε βάθος 418 μέτρων, το πλοίο αυτό περιείχε 116 άθικτους αμφορείς.

 Το κύριο φορτίο αυτού του πλοίου αποτελούνταν επίσης από αμφορείς μεταφοράς οίνου. Ωστόσο, ως δευτερεύον φορτίο, το πλοίο μετέφερε επίσης έναν διαφορετικό τύπο αμφορέων (Τύπος XIII) που χρονολογείται από τον 11ο αιώνα μ.Χ., με λεπτότερο και μακρύτερο λαιμό.

Το ομοιογενές φορτίο και η τοποθεσία και των δύο πλοίων υποδηλώνουν ότι αυτά τα πλοία μπορεί να ήταν προγραμματισμένα μεταφορικά πλοία που πραγματοποιούσαν απευθείας ταξίδια σε μεγάλα λιμάνια του Διαδρόμου της Καρίας.

Το ναυάγιο του πλοίου Knidos L, που βρίσκεται στα ανοικτά των ακτών της χερσονήσου Datça. Φωτογραφία: Ocean Exploration Trust.

Μυστηριώδεις Αμφορείς χωρίς Αντίστοιχους στην αρχαιολογία: Κνίδος Ν.

Ένα από τα πιο εκπληκτικά ευρήματα της έρευνας ήταν η ανακάλυψη του ναυαγίου της Κνίδου Β, το οποίο βρίσκεται σε βάθος 400 μέτρων. Χρονολογούμενο στον 13ο αιώνα μ.Χ. (Ύστερη Βυζαντινή Περίοδο), το ναυάγιο αυτό συμπίπτει με μια ταραχώδη περίοδο οικονομικής παρακμής για το Βυζάντιο, όταν σταδιακά έχανε τη ναυτική του κυριαρχία στην Ανατολική Μεσόγειο από ιταλικές πόλεις-κράτη όπως η Βενετία και η Γένοβα, και από τις νεοσύστατες τουρκικές ηγεμονίες.

Το κύριο φορτίο, που περιλαμβάνει περίπου 77 από τους 95 άθικτους αμφορείς σε αυτό το πλοίο, παραμένει ένα πλήρες αίνιγμα για τον αρχαιολογικό κόσμο. Αυτή η μορφή, με τον κοντό, στενό λαιμό, τις χαμηλές λαβές τοποθετημένες στους ώμους και την επίπεδη βάση, δεν έχει βρεθεί μέχρι σήμερα αντίστοιχο στη βιβλιογραφία. Οι ειδικοί πιστεύουν ότι αυτοί οι μοναδικοί αμφορείς μπορεί να ανήκουν σε ένα τοπικό κέντρο παραγωγής του οποίου η τοποθεσία δεν έχει ακόμη εντοπιστεί. 

Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι οι λίγοι αμφορείς δεύτερου τύπου που βρέθηκαν στο πλοίο προέρχονταν από την περιοχή της Μαύρης Θάλασσας (Κριμαίας) και έμοιαζαν με καθημερινές μορφές  που χρησιμοποιούνται συνήθως για την αποθήκευση σιτηρών ή μικρών ψαριών.

Χάρτης που δείχνει τις τοποθεσίες των ναυαγίων Knidos F, Knidos L και Knidos N στα ανοικτά των ακτών της χερσονήσου Datça. C: Dan Davis.

Στοιχεία για το Εμπορικό Δίκτυο της Ανατολικής Μεσογείου

Οι ειδικοί σημειώνουν ότι άλλα ευρήματα της περιόδου, όπως επιτραπέζια σκεύη, άγκυρες ή ξύλινα εξαρτήματα πλοίων, μπορεί να παραμένουν θαμμένα κάτω από την άμμο. Όλα αυτά τα λεπτομερή ευρήματα αποδεικνύουν ξεκάθαρα ότι η διαδρομή της Καρίας, που συνδέει τις ακτές του Αιγαίου, της Νότιας Ανατολίας και του Λεβάντε, συνέχισε να χρησιμοποιείται αδιάλειπτα από πλοία τόσο κατά τη διάρκεια του πλούσιου βυζαντινού εμπορίου κρασιού όσο και κατά τη διάρκεια της συρρίκνωσης του παράκτιου εμπορίου του Ύστερου Μεσαίωνα.

---

Άρθρο: Türkmenoğlu, E., & Davis, D. (2026). Knidos F, L and N: Three Deep Sea Shipwrecks from the Byzantine Period. Heritage, 9(6), 216.

Echedoros.blog