Σκόπια.
Η Συμφωνία των Πρεσπών έκλεισε το ζήτημα της Αρχαίας Μακεδονίας υπέρ της Ελλάδας και άνοιξε τον δρόμο για τη Βουλγαρία να οικειοποιηθεί τον Μεσαίωνα.
- Η συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας για τα λείψανα που αποδίδονται στον Τσάρο Σαμουήλ αποτελεί το ισχυρότερο επιχείρημα ότι η Συμφωνία των Πρεσπών δεν έκλεισε το ιστορικό ζήτημα, αλλά μάλλον, οικειοποιούμενη ένα μέρος – την αρχαιότητα για την Αθήνα – μετατόπισε το επίκεντρο της αναθεώρησης και της ιστορικής επεξεργασίας του Μεσαίωνα, αυτή τη φορά υπέρ της Σόφιας.
Από τότε που οι Πρέσπες καθόρισαν την ελληνική θέση σε σχέση με την Αρχαία Μακεδονία, σήμερα η προσοχή επικεντρώνεται στη μεσαιωνική κληρονομιά. Γι’ αυτό η περίπτωση του Σαμουήλ δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά μια ένδειξη ότι τα κενά και οι ασάφειες που άφησαν μετά τη Συμφωνία των Πρεσπών εκδηλώνονται ολοένα και περισσότερο μέσω νέων διαφορών και νέων ερμηνειών της ιστορίας, λένε οι συνομιλητές μας, πανεπιστημιακοί καθηγητές, πολιτικοί αναλυτές και συμβουλευμένοι διπλωμάτες.
Η Ελλάδα κάλυψε την αρχαιότητα που την ενδιαφέρει αλλά όχι τον Μεσαίωνα
Όταν υπογράφηκε η Συμφωνία των Πρεσπών το 2018, η επίσημη εξήγηση ήταν ότι επρόκειτο για έναν ιστορικό συμβιβασμό που έκλεισε τη μακροχρόνια διαμάχη για το όνομα και άνοιξε τον δρόμο για την ευρωατλαντική ολοκλήρωση. Οκτώ χρόνια αργότερα, ορισμένοι αναλυτές προειδοποιούν ότι η συμφωνία δεν αντιπροσώπευε το τέλος της διαδικασίας, αλλά την αρχή μιας νέας φάσης στην οποία η εστίαση μετατοπίζεται από την αρχαία στη μεσαιωνική ιστορία.
Σύμφωνα με τους συνομιλητές του μέσου ενημέρωσης μας, η Ελλάδα έχει επιδείξει μια σαφή και μακροπρόθεσμη στρατηγική σχετικά με το μακεδονικό ιστορικό ζήτημα τις τελευταίες δεκαετίες.
Μέσω της Συμφωνίας των Πρεσπών, λένε, η Αθήνα κατάφερε να λάβει διεθνή επιβεβαίωση ότι η Αρχαία Μακεδονία και η αρχαία μακεδονική κληρονομιά αποτελούν μέρος της ελληνικής ιστορικής παράδοσης, ενώ ζητήματα που σχετίζονται με τον Μεσαίωνα παρέμειναν ανοιχτά.
– Για πολύ καιρό, δημιουργήθηκε στα Σκόπια η εντύπωση ότι η Συμφωνία των Πρεσπών έκλεισε ζητήματα ταυτότητας. Αλλά αν κοιτάξετε προσεκτικά τις διαδικασίες που ακολούθησαν, γίνεται σαφές ότι η ιστορική διαμάχη μεταφέρθηκε μόνο σε άλλο πεδίο. Η αρχαιότητα έκλεισε, αλλά ο Μεσαίωνας παρέμεινε ανοιχτός σε νέες ερμηνείες και πιέσεις – λέει ένας πρώην διπλωμάτης που γνωρίζει τις διαπραγματεύσεις.
Οι προβολείς πέφτουν στον Τσάρο Σαμουήλ
Τα φώτα της δημοσιότητας στρέφονται ολοένα και περισσότερο στον Τσάρο Σαμουήλ και την κληρονομιά του κράτους του, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει γίνει ένα από τα πιο ευαίσθητα ιστορικά και ζητήματα ταυτότητας στην περιοχή. Για μας είναι Μακεδονικό Βασίλειο για τους Βουλγάρους είναι Βουλγαρικό Βασίλειο.
Οι πρόσφατες συμφωνίες και πρωτοβουλίες μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας, καθώς και το ζήτημα των λειψάνων που αποδίδονται στον Σαμουήλ, προκαλούν σοβαρή ανησυχία σε ορισμένους στο κοινό των Σκοπίων.
Για πολλούς, αυτές οι εξελίξεις δεν αποτελούν μεμονωμένα ιστορικά ή πολιτιστικά γεγονότα, αλλά μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας επαναπροσδιορισμού, αναθεώρησης και ρετούς της μεσαιωνικής κληρονομιάς μας…
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η νέα συμφωνία μεταξύ Αθήνας και Σόφιας θεωρείται ως επιβεβαίωση όλων αυτών.
– Με την πρώτη ματιά, αυτό θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως αδυναμία και ασάφειες που άφησαν πίσω τους η Συμφωνία των Πρεσπών.
Η εμπειρία της Αθήνας και η σύνδεσή της με τη Σόφια σχετικά με το μακεδονικό ζήτημα, το οποίο ζήτημα διήρκεσε δεκαετίες, συνέβαλε στο να αποτελέσει η Συμφωνία των Πρεσπών απλώς μια εισαγωγή στην πλήρη αναθεώρηση της ιστορίας, η οποία περιλαμβάνει τους Μακεδόνες, τις μακεδονικές προσωπικότητες και τα γεγονότα από την αρχαιότητα, τον Μεσαίωνα και τη σύγχρονη ιστορία.
Με τη Συμφωνία των Πρεσπών, η Αθήνα αναθεωρεί την αρχαία μακεδονική ιστορία και με βαθιά πρόθεση αφήνει περιθώριο στο εγγύς μέλλον για τη Σόφια να αναθεωρήσει την μεσαιωνική ιστορία των Σλάβων της Μακεδονίας (Νοτιοσλάβων) με μια ακόμη διεθνή συμφωνία με τα Σκόπια, όπου η Σόφια και οι Βρυξέλλες θα έχουν την πολιτική επιρροή για τελεσίγραφα και εκβιασμούς προς τα Σκόπια.
Σύμφωνα με αυτούς, μετά τη Συμφωνία των Πρεσπών που έκλεισε τη συζήτηση για την αρχαιότητα και καθόρισε τη σχέση με την αρχαία μακεδονική κληρονομιά ως ελληνική, η προσοχή σταδιακά μετατοπίζεται στον Μεσαίωνα και στις προσωπικότητες και τα γεγονότα που αντιπροσωπεύουν ένα βασικό μέρος της σλαβικής ιστορικής συνέχειας στη Μακεδονία.
Ως εκ τούτου, η υπόθεση του Σαμουήλ θεωρείται από ένα μέρος του κοινού όχι μόνο ως ζήτημα ιστορικής ερμηνείας, αλλά και ως ένδειξη ότι οι ιστορικές διαμάχες δεν έληξαν με τη Συμφωνία των Πρεσπών, αλλά απέκτησαν νέο περιεχόμενο και μια νέα διάσταση.
– Το μεγαλύτερο λάθος είναι να μπούμε σε μια διαμάχη για το αν αυτά είναι αυθεντικά κειμήλια ή όχι. Αυτό είναι ένα δευτερεύον ζήτημα. Η ουσία βρίσκεται στην ίδια την πράξη. Αν η Ελλάδα σήμερα παραδώσει στη Βουλγαρία τα λείψανα ενός προσώπου που έχει τεράστια θέση στην ιστορία της ‘Μακεδονίας’ (= δηλαδή των Σκοπίων), τότε με αυτόν τον τρόπο στέλνει ένα σαφές πολιτικό μήνυμα για το σε ποιον ανήκει η μεσαιωνική κληρονομιά – λέει ένας ιστορικός που ζήτησε να μην κατονομαστεί.
Ελλάδα και Βουλγαρία μας κλέβουν την ιστορία
Σύμφωνα με αυτόν, ακριβώς εδώ φαίνεται η συνέχεια της ελληνικής πολιτικής.
Η Ελλάδα, ουσιαστικά, δεν έχει αποδεχτεί ποτέ την ύπαρξη ξεχωριστής «μακεδονικής ιστορικής παράδοσης», ούτε στην αρχαιότητα ούτε στον Μεσαίωνα.
[Στην αρχαιότητα που ήταν ελληνική δεν υπήρχαμε, στους μεσαιωνικούς χρόνους που υπήρξε ο Τσάρος Σαμουήλ που τον καθορίζουν ως Βούλγαρο, δεν υπήρχαμε. Τότε που υπήρξαμε εμείς οι ‘Μακεδόνες’ (των Σκοπίων);
Στην ιστοριογραφία τους, αναφέρεται ότι το σύγχρονο σλαβικό έθνος [ που θέλει να φέρει στοιχεία ‘μακεδονικά’] είναι ένα φαινόμενο από το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα.
Έτσι, η Αρχαία Μακεδονία ορίζεται ως ελληνική και η κληρονομιά του Σαμουήλ αντιμετωπίζεται ως βουλγαρική…
Τότε το ερώτημα παραμένει πού βρίσκεται η θέση της «μακεδονικής» ιστορικής συνέχειας όταν με τα επιχειρήματα της ωμής βίας και της πίεσης μας κλέβουν με τον πιο αδίστακτο τρόπο την αλήθεια και την ιστοριογραφία;!, λέει ο συνομιλητής.
Ένας άλλος αναλυτής πιστεύει ότι ακριβώς εδώ βρίσκεται το μεγαλύτερο πρόβλημα για τα «μακεδονικά εθνικά» συμφέροντα.
Η Συμφωνία των Πρεσπών παρουσιάστηκε ως «ένας συμβιβασμός στον οποίο η «Μακεδονία» (δηλαδή οι Σκοπιανοί) απαρνείται την αρχαία κληρονομιά της, αλλά διατηρεί τη γλώσσα και την ταυτότητά της»…
Ωστόσο, κανείς δεν έθεσε σοβαρά το ερώτημα τι θα συνέβαινε με τη μεσαιωνική περίοδο και με τις προσωπικότητες που αντιπροσωπεύουν έναν βασικό κρίκο στην ιστορική εξέλιξη του σλαβομακεδονικού λαού.
Σήμερα βλέπουμε ότι αυτός ακριβώς ο χώρος γίνεται το κύριο πεδίο νέων διαφορών, νέων πολιτικών ερμηνειών και νέων προσπαθειών επαναπροσδιορισμού της ιστορικής κληρονομιάς.
Οι τελευταίες εξελίξεις γύρω από τον Τσάρο Σαμουήλ, καθώς και η συνεργασία μεταξύ Αθήνας και Σόφιας σε αυτόν τον τομέα, δείχνουν ότι τα ζητήματα που παρέμειναν εκτός του πλαισίου της Συμφωνίας των Πρεσπών τώρα επικαιροποιούνται, με τη σκυτάλη της «αναθεώρησης» να περνά στη Σόφια.
Εάν η αρχαιότητα θεωρείται κλειστή και ορίζεται ως μέρος της ελληνικής κληρονομιάς, και η μεσαιωνική περίοδος παρουσιάζεται όλο και περισσότερο ως βουλγαρικός ιστορικός χώρος, τότε λογικά τίθεται το ερώτημα πού παραμένει η θέση για τη «μακεδονική» [των Νοτιοσλάβων των Σκοπίων ) ιστορική συνέχεια.
Σε μια τέτοια περίπτωση, τα Σκόπια μένουν αποκλειστικά με τη σύγχρονη περίοδο ως βάση για τη δική τους εθνική αφήγηση, κάτι που θα σήμαινε μια σοβαρή στένωση της ιστορικής κάθετης γραμμής του έθνους.
Συνεπώς, σύμφωνα με τον συνομιλητή, το ζήτημα του Σαμουήλ δεν πρέπει να θεωρείται ως μια μεμονωμένη ιστορική πολεμική, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας στην οποία τα θεμελιώδη σημεία της «μακεδονικής» μας ιστορικής μνήμης και της εθνικής συνέχειας αμφισβητούνται και αναδιαμορφώνονται, εκτιμά ο συνομιλητής.
Ένας πρώην αξιωματούχος στον πολιτιστικό τομέα προχωρά ένα βήμα παραπέρα και προειδοποιεί ότι πρόκειται για μια συντονισμένη διαδικασία.
– Η Ελλάδα και η Βουλγαρία έχουν διαφορετικές θέσεις σε πολλά ζητήματα, αλλά όταν πρόκειται για την ιστορία της Μακεδονίας, είναι αισθητή μια κάποια συμπληρωματικότητα. Η μία πλευρά κλείνει την αρχαία εποχή, η άλλη οικειοποιείται τον Μεσαίωνα. Από τη μακεδονική οπτική γωνία, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: μια σταδιακή στένωση του χώρου για ανεξάρτητη ερμηνεία της δικής της ιστορίας – λέει.
Οι συνομιλητές συμφωνούν ότι η «Μακεδονία» (δηλαδή το κράτος των Σλάβων των Σκοπίων) δεν έχει αναπτύξει μια σαφή κρατική στρατηγική για την προστασία της ιστορικής κληρονομιάς σε διεθνές επίπεδο.
– Το πρόβλημα είναι ότι η Αθήνα σκέφτεται στρατηγικά και δεκαετίες νωρίτερα, ενώ τα Σκόπια αντιδρούν συχνότερα σε ήδη ολοκληρωμένες διαδικασίες. Το ζήτημα με τον Σαμουήλ δεν είναι μεμονωμένη περίπτωση. Είναι μέρος μιας ευρύτερης εικόνας στην οποία η ιστορία μετατρέπεται σταδιακά σε όργανο της σύγχρονης πολιτικής – εκτιμά ένας από τους συνομιλητές.
Για ορισμένους αναλυτές, αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο η συζήτηση για τον Σαμουήλ είναι πολύ περισσότερο από μια ακαδημαϊκή συζήτηση ή μια διαμάχη μεταξύ ιστορικών σχετικά με την ερμηνεία ορισμένων γεγονότων του παρελθόντος.
Σύμφωνα με αυτούς, είναι μια δοκιμασία για το αν τα Σκόπια έχουν την ικανότητα να υπερασπιστούν τις δικές τους ιστορικές θέσεις σε μια εποχή που οι γειτονικές χώρες ενεργούν με σαφώς καθορισμένες εθνικές στρατηγικές, μακροπρόθεσμους στόχους και συντονισμένες δραστηριότητες σε πολιτικό, διπλωματικό και επιστημονικό επίπεδο.
Το ζήτημα του Σαμουήλ, λένε, δεν περιορίζεται σε ένα ιστορικό πρόσωπο, αλλά αναφέρεται στο ευρύτερο ζήτημα του δικαιώματος ενός λαού να ερμηνεύει και να επιβεβαιώνει τη δική του ιστορική κληρονομιά.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους, οι σύγχρονες διακρατικές σχέσεις δείχνουν ολοένα και περισσότερο ότι η ιστορία δεν είναι μόνο ζήτημα του παρελθόντος, αλλά και ένα μέσο μέσω του οποίου διαμορφώνονται οι πολιτικές θέσεις στο παρόν και τίθενται τα πλαίσια για το μέλλον.
Γι’ αυτό η περίπτωση του Σαμουήλ αποκτά συμβολική σημασία που ξεπερνά τα όρια της επιστήμης και των ακαδημαϊκών συζητήσεων.
Για ένα μέρος του κοινού, ο τρόπος με τον οποίο θα αντιμετωπιστεί αυτό το ζήτημα θα δείξει εάν τα Σκόπια ως «Μακεδονία» διαθέτουν επαρκή θεσμική, επιστημονική και διπλωματική ικανότητα να εκπροσωπήσουν τα επιχειρήματά τους στη διεθνή σκηνή ή θα συνεχίσουν να αντιδρούν σε διαδικασίες που έχουν ήδη δημιουργηθεί εκτός των συνόρων της.
– Το ζήτημα του Σαμουήλ σήμερα είναι ζήτημα ιστορικής αυτοπεποίθησης του κράτους.
Εάν μια χώρα δεν καταφέρει να διατυπώσει και να προστατεύσει τις δικές της θέσεις σχετικά με βασικά πρόσωπα και περιόδους της ιστορίας της, τότε κινδυνεύει να χάσει σταδιακά το δικαίωμα να ορίζει τη δική της ιστορική αφήγηση.
Επομένως, δεν πρόκειται μόνο για μια συζήτηση για το παρελθόν, αλλά και για μια συζήτηση για το μέλλον της «μακεδονικής» ιστορικής και εθνικής ταυτότητας – εκτιμούν οι συνομιλητές. D.St. – Nova Makedonija
(Αυτό το άρθρο έχει προσαρμοστεί από την αρχική του πηγή, ως προς την ονομασία του γειτονικού κράτους – στο πρωτότυπο αποκαλείται αποκλειστικά ως Μακεδονία)
—
About the Author
Discover more from Echedoros.blog
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
